# شاخص کل بورس چیست؟ فرمول شاخص کل > **Content Team & Meta Data** > Author: رضا باقری (کارشناس محتوا) > Last Updated: ۱۴۰۵-۰۱-۱۸ > Source URL: https://iranrebate.com/article/bourse/what-is-tepix-index/ --- برای فعالیت در بازار بورس، سرمایه‌گذاران نیاز به معیارهایی دارند تا وضعیت کلی بازار را بسنجند. مهم‌ترین معیار در بازار اوراق بهادار تهران، شاخص کل است. این متغیر مانند یک دماسنج عمل می‌کند و دمای اقتصاد و بازار را نشان می‌دهد. بسیاری از افراد تازه وارد دقیقاً نمی‌دانند که این عدد چگونه محاسبه می‌شود و چه پیامی دارد. در این مقاله به طور دقیق بررسی می کنیم که ماهیت شاخص کل بورس چیست و چگونه می‌توانیم با آن وضعیت پورتفوی خودمان را بسنجیم.   شاخص کل بورس چیست؟ شاخص کل بورس که در اصطلاح بین‌المللی با نام TEPIX شناخته می‌شود، معیاری است که میانگین وزنی بازدهی قیمت و سود نقدی تمام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس را نمایش می دهد. زمانی که می‌گوییم شاخص کل، منظورمان فقط تغییرات قیمت سهام نیست. در بورس تهران، شاخص کل از دو بخش تشکیل شده است: تغییرات قیمت سهام شرکت‌ها. سود نقدی یا DPS که شرکت‌ها در مجامع سالیانه خود تقسیم می‌کنند. در بورس تهران شاخص کل بورس بیانگر بازدهی کل یا همان Total Return است. یعنی اگر قیمت سهام شرکت‌ها رشد کند شاخص بالا می‌رود و اگر شرکت‌ها در مجمع سالیانه خود سود نقدی یا همان DPS تقسیم کنند باز هم شاخص رشد می‌کند. نکته کلیدی در تعریف این شاخص کلمه وزنی است. یعنی شرکت‌های بزرگ‌تر تاثیر بسیار بیشتری نسبت به شرکت‌های کوچک‌تر دارند. بدین معنی که اگر قیمت سهام یک شرکت پتروشیمی بزرگ ۱۰ درصد رشد کند، شاخص کل را بسیار بیشتر از زمانی بالا می‌برد که یک شرکت کوچک تولید کننده قند ۱۰ درصد رشد کرده باشد. به عنوان مثال در بورس ایران در سال ۱۳۹۹،  نمادهای بزرگی مانند فولاد مبارکه و صنایع مس ایران رشد زیادی داشتند و باعث شدند شاخص کل سقف‌های تاریخی جدیدی ثبت کند. این در حالی بود که بسیاری از شرکت‌های کوچک‌تر رشد چندانی نداشتند. این اتفاق دقیقا نشان می‌دهد که منطق محاسباتی شاخص کل بورس چیست و چرا به آن شاخص وزنی هم می‌گویند. هر سهام دار باید بداند که این عدد معدل کل بازار است؛ اما در این معدل نمره شاگردان قوی‌تر و بزرگ‌تر اثرگذاری بیشتری دارد. برای آشنایی بیشتر با قوانین و اجزای بورس پیشنهاد می شود مقاله بازار بورس چیست را مطالعه کنید. فرمول شاخص کل فرمول شاخص کل از تقسیم ارزش جاری بازار سهام شرکت‌ها بر ارزش بازار آن ها در سال پایه ضرب در عدد ۱۰۰ به دست می آید. فرمول محاسبه این شاخص بر اساس ارزش بازار شرکت‌ها طراحی شده است. ارزش بازار هر شرکت از حاصل‌ضرب قیمت پایانی سهم در تعداد کل سهام منتشر شده آن شرکت به دست می‌آید. فرمول ریاضی شاخص کل به صورت زیر است: TEPIX = ( Σ (Pi × Qi) / Σ (P0i × Q0i) ) × Base در این فرمول: Pi: قیمت جاری سهام شرکت i Qi: تعداد سهام منتشر شده شرکت i P0i: قیمت پایه سهام شرکت i در سال مبدا Q0i: تعداد سهام شرکت i در زمان مبدا Base: عدد پایه شاخص در سال ۱۳۶۹ که برابر با ۱۰۰ واحد بوده است در واقع صورت کسر، ارزش جاری کل بازار بورس در لحظه محاسبه است و مخرج کسر، ارزش بازار در تاریخ مبدا را نشان می‌دهد. شاید بپرسید چرا من باید بدانم که فرمول شاخص کل بورس چیست؟ آیا اصلاً نیاز است که سرمایه‌گذار این فرمول را حفظ کند؟ خیر. سیستم‌های معاملاتی سازمان بورس به صورت خودکار این عدد را محاسبه می‌کنند. ولی وقتی شما می دانید که تعداد سهام شرکت یا همان Q در فرمول تاثیر دارد متوجه می‌شوید چرا شرکت‌های بزرگ پتروشیمی و فلزی را شاخص ساز می‌نامند. وقتی نماد معاملاتی بزرگی مثل هلدینگ خلیج فارس حتی یک درصد مثبت می‌شود به دلیل تعداد سهام بسیار زیادش صورت کسر را به شدت بزرگ می‌کند و شاخص کل پرش می‌کند. اما اگر یک شرکت کوچک قندی ۵ درصد هم مثبت شود تغییر محسوسی در صورت کسر و عدد نهایی شاخص ایجاد نمی‌شود. اهمیت شاخص کل چیست؟ اهمیت شاخص کل در این است که به عنوان یک معیار جامع، تصویری سریع و کلی از وضعیت بازار مالی کشور ارائه می‌دهد. این شاخص هم برای سرمایه‌گذاران، هم برای مدیران اقتصادی و هم برای تحلیل‌گران، یک نقطه مرجع اصلی است. اگر هنوز با همه شاخص های بورس آشنا نیستید توصیه می‌کنیم به مقاله مربوط به شاخص‌های بورس ایران مراجعه کنید تا در این مورد اطلاعات بیشتری کسب نمایید. دلایل اصلی اهمیت این شاخص شامل موارد زیر است: نمایشگر بازدهی کل بازار اولین و ملموس‌ترین کاربرد شاخص کل، پاسخ به این سوال است: "بورس امسال چقدر سود داده است؟". اگر شاخص کل در یک سال ۵۰ درصد رشد کند، به این معنی است که یک سبد فرضی شامل تمام سهام بازار، به طور متوسط ۵۰ درصد بازدهی ایجاد کرده است. این عدد به سرمایه‌گذار اجازه می‌دهد تا جذابیت بازار سهام را با بازارهای موازی مثل طلا، ارز و مسکن مقایسه کند. دماسنج اقتصادی و روانی بازار سهام معمولاً به آینده نگاه می‌کند. به همین دلیل، شاخص کل اغلب یک شاخص پیشرو برای اقتصاد کلان به حساب می‌آید. رشد پایدار شاخص می‌تواند نشان‌دهنده انتظارات مثبت از رشد اقتصادی، کنترل تورم یا بهبود سودآوری شرکت‌ها باشد. از طرف دیگر، این شاخص به سرعت به اخبار و شایعات واکنش نشان می‌دهد و به خوبی جو روانی حاکم بر سرمایه‌گذاران را بازتاب می‌دهد. معیار استاندارد برای سنجش عملکرد در دنیای مدیریت سرمایه، همه چیز با یک معیار سنجیده می‌شود. شاخص کل، همان معیار یا خط‌کش اصلی است. یک مدیر صندوق که ادعا می‌کند در انتخاب سهام مهارت دارد، باید بتواند در بلندمدت بازدهی بیشتری از شاخص کل کسب کند. اگر نتواند، سرمایه‌گذار دلیلی ندارد که هزینه مدیریت به او بپردازد. این اصل، اساس پاسخگویی و شفافیت در این صنعت است. راهنمای جریان نقدینگی سرمایه‌گذاران بزرگ و نهادی، مانند شرکت‌های سرمایه‌گذاری و صندوق‌های بازنشستگی، معمولاً بر اساس روندهای بزرگ بازار تصمیم می‌گیرند. یک روند صعودی قوی در شاخص کل، چراغ سبزی برای ورود پول‌های بزرگ به بازار است. تحلیل‌گران باتجربه، قدرت روند شاخص را با بررسی حجم معاملات می‌سنجند؛ رشد شاخص همراه با افزایش حجم، نشانه‌ای بسیار قوی از سلامت روند و ورود پول هوشمند است. کاربرد شاخص کل در بورس ایران در عمل، فعالان حرفه‌ای بازار بورس ایران از شاخص کل برای تشخیص جهت روند غالب بازار و شناسایی زمان های مناسب برای ورود و خروج نقدینگی استفاده می‌کنند. این شاخص یک ابزار تحلیلی است که اگر درست به کار گرفته شود، می‌تواند به تصمیمات معاملاتی بهتر منجر شود. برای اینکه بدانیم کاربرد عملیاتی شاخص کل بورس چیست باید به رفتار معامله گران حرفه‌ای نگاه کنیم. آن‌ها از شاخص در جهت‌های زیر استفاده می‌کنند: تشخیص فاز بازار بازارها سه حالت دارند یا صعودی هستند یا نزولی و یا خنثی. در فاز صعودی استراتژی نگهداری سهام سودده است. در فاز نزولی استراتژی نقد کردن و خروج از بازار اولویت دارد. شاخص کل بهترین ابزار برای تشخیص این فازها است. سرمایه گذاری غیرمستقیم امروزه صندوق‌های شاخصی یا ETF در بازار فعال هستند که دقیقا سبد خود را مطابق با وزن‌های شاخص کل می چینند. کسی که می‌خواهد دقیقا به اندازه میانگین بورس سود کند واحدهای این صندوق‌ها را می‌خرد. تحلیل تکنیکال بازار تحلیل‌گران تکنیکال، نمودار شاخص کل را با همان ابزارهایی تحلیل می‌کنند که برای یک سهم به کار می‌برند: خطوط روند، سطوح حمایت و مقاومت، الگوهای قیمتی و اندیکاتورها. یک نکته تجربی این است که سطوح حمایت و مقاومت در نمودار شاخص کل، اهمیت روانی بسیار بالایی دارند. شکست یا دفاع از این سطوح می‌تواند کل جهت بازار را برای هفته‌ها یا ماه‌ها مشخص کند. شناسایی صنایع پیشرو یک استراتژی معاملاتی رایج، پیدا کردن صنایعی است که قوی‌تر از کل بازار عمل می‌کنند. برای این کار، نمودار شاخص یک صنعت خاص را بر نمودار شاخص کل تقسیم می‌کنند. اگر نمودار حاصل صعودی باشد، یعنی آن صنعت در حال پیشتازی است. سرمایه‌گذاری در سهام برترِ صنایع پیشرو، معمولاً بازدهی بالاتری از میانگین بازار به همراه دارد. زمان‌بندی معاملات گرچه هیچ‌کس نمی‌تواند کف و سقف بازار را دقیق پیش‌بینی کند، اما می‌توان از شاخص کل برای مدیریت ریسک استفاده کرد. یک قانون نانوشته در میان معامله‌گران باتجربه این است: "وقتی شاخص کل زیر میانگین متحرک ۲۰۰ روزه خود معامله می‌شود، با احتیاط بیشتری خرید کن". این میانگین به نوعی مرز بین بازار صعودی و نزولی بلندمدت در نظر گرفته می‌شود. مدیریت ریسک سبد سهام هر سهمی یک ضریبی به نام بتا دارد که نشان می‌دهد آن سهم چقدر نسبت به کل بازار یا شاخص کل نوسان می‌کند. سهمی با بتای ۱.۵، به طور متوسط ۱.۵ برابر بازار نوسان دارد. یک سهام دار می‌تواند با ترکیب سهام‌هایی با بتاهای مختلف، سبدی بسازد که میزان ریسک آن دقیقاً با شخصیت و اهداف او هماهنگ باشد. عوامل تاثیرگذار روی شاخص کل بورس چیست؟ شاخص کل یک جزیره جداگانه از اقتصاد کشور نیست و حرکت آن نتیجه برآیند نیروهای متعددی در اقتصاد و سیاست است. درک این عوامل و آشنایی با شاخص بورس چیست به شما دیدی ۳۶۰ درجه می‌دهد تا بفهمید چرا بازار در یک جهت خاص حرکت می‌کند. مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار روی شاخص کل بورس عبارتند از: نرخ ارز: همبستگی شدید و مستقیمی بین دلار و شاخص کل وجود دارد. شرکت‌های بزرگ بورسی صادرکننده هستند و درآمد دلاری دارند. با افزایش نرخ دلار سود ریالی این شرکت‌ها بالا می‌رود و باعث رشد شاخص می‌شود. جهش‌های ارزی سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ نمونه بارز این تاثیر هستند. نرخ بهره: نرخ بهره رقیب بازار سرمایه است. هر زمان بانک مرکزی نرخ بهره بین بانکی را افزایش دهد جذابیت بازار مالی کم می‌شود و پول‌ها به سمت سپرده‌های بانکی می‌روند. ریزش سنگین مرداد ۱۳۹۹ همزمان با تغییر سیاست‌های نرخ بهره اتفاق افتاد. قیمت‌های جهانی کالا: بیش از ۶۰ درصد ارزش بازار بورس تهران مربوط به شرکت‌های پتروشیمی و فلزی و معدنی است. وقتی قیمت جهانی نفت یا مس بالا می‌رود سودآوری این غول‌های بازار رشد می‌کند و شاخص را بالا می‌کشد. سیاست‌های دولت و بودجه: تصمیمات دولت در مورد نرخ خوراک پتروشیمی‌ها، قیمت‌گذاری دستوری، یا بودجه عمرانی کشور، به طور مستقیم بر سودآوری شرکت‌ها و در نتیجه شاخص اثر می‌گذارد. ریسک‌های سیاسی و بین‌المللی: اخبار مربوط به تحریم‌ها، مذاکرات و تنش‌های منطقه‌ای، به سرعت بر احساسات سرمایه‌گذاران تأثیر گذاشته و باعث نوسانات شدید در شاخص می‌شود. آیا همه سهام ها در شاخص کل تاثیر گذارند؟ بله تمام نمادهای معاملاتی در محاسبه شاخص تاثیر دارند؛ اما میزان اثرگذاری آن‌ها کاملا متفاوت و وابسته به بزرگی شرکت است. در عمل این یعنی حرکت چند نماد معاملاتی غول‌پیکر مانند صنایع فولادی، پتروشیمی‌ها و هلدینگ‌های چندرشته‌ای، می‌تواند مسیر کل شاخص را تعیین کند. این پدیده گاهی اوقات باعث ایجاد یک تصور اشتباه از وضعیت بازار می‌شود. ممکن است شاخص کل مثبت باشد، اما بیش از ۷۰ درصد سهام بازار در حال افت قیمت باشند. گاهی اوقات روی تابلو می بینید که اکثر نمادهای بازار قرمزپوش هستند؛ اما شاخص کل مثبت است. دلیل این است که دو یا سه نماد بزرگ و شاخص ساز مثبت معامله می‌شوند و تاثیر منفی صدها شرکت کوچک را خنثی می‌کنند. به همین دلیل است که سهام دار خرد نباید صرفا با دیدن رنگ سبز شاخص کل تصور کند که وضعیت تمام سهم ها عالی است. این ویژگی باعث شده اصطلاح بلوک زنی برای حمایت از شاخص در بین معامله گران رایج شود. تفاوت شاخص کل با شاخص هم وزن تفاوت کلیدی این دو شاخص در یک کلمه است: وزن. در شاخص کل، وزن هر شرکت به اندازه بزرگی آن است. اما در شاخص هم‌وزن، همه شرکت‌ها، از بزرگ‌ترین هلدینگ تا کوچک‌ترین شرکت تولیدی، وزن یکسانی دارند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند شاخص هم وزن تصویر واقعی‌تری از وضعیت کف بازار ارائه می‌دهد. مثلا در شاخص کل شرکت فولاد مبارکه شاید هزار برابر یک شرکت سیمانی کوچک تاثیر داشته باشد. در شاخص هم وزن تاثیر شرکت فولاد مبارکه دقیقا برابر با همان شرکت سیمانی کوچک است. اگر می‌خواهید بدانید واقعیت پنهان شاخص کل بورس چیست باید همیشه آن را در کنار شاخص هم وزن بررسی کنید. اگر شاخص کل مثبت بود و هم وزن منفی یعنی پول هوشمند فقط سمت شرکت‌های بزرگ رفته است. اگر شاخص کل منفی بود و هم وزن مثبت یعنی شرکت‌های کوچک مورد توجه بازار هستند و لیدرهای بازار در حال اصلاح هستند. ویژگی شاخص کل شاخص هم وزن روش محاسبه بر اساس ارزش بازار شرکت‌ها است و تأثیر شرکت‌های بزرگ بسیار بیشتر است. تأثیر یکسان برای همه شرکت‌ها، چه بزرگ و چه کوچک نمایندگی وضعیت صنایع سنگین و شرکت‌های لیدر بازار را نشان می‌دهد. وضعیت عمومی بازار و به خصوص سهام شرکت‌های کوچک و متوسط را نشان می‌دهد. کاربرد تحلیلی مناسب برای درک روند کلی اقتصاد و صنایع اصلی. مناسب برای سنجش سلامت و فراگیر بودن رشد یا افت بازار. مزایای شاخص کل بورس چیست؟ با وجود تمام انتقادها هنوز هم شاخص کل مهم ترین مرجع است. اما مزایای دقیق شاخص کل بورس چیست که باعث شده همچنان معیار اصلی باشد؟ در ادامه به مهم‌ترین مزایای شاخص کل بورس می‌پردازیم: محاسبه بازدهی واقعی:بر خلاف شاخص قیمت که فقط رشد قیمت سهم را نشان می‌دهد شاخص کل سودهایی که شرکت ها سالیانه به حساب سهامداران واریز می‌کنند را هم در دل خود دارد. این باعث می‌شود بازدهی بلندمدت بورس نسبت به بازارهای موازی دقیق‌تر سنجیده شود. تاریخچه قابل اتکا:این شاخص قدیمی‌ترین داده‌های آماری را دارد. برای تحلیلگران تکنیکال که نیاز به نمودارهای بلندمدت بیست ساله دارند این شاخص بهترین گزینه است. حساسیت به تورم:این شاخص به سرعت خود را با موج‌های تورمی هماهنگ می‌کند و به سرمایه گذار نشان می‌دهد که آیا قدرت خریدش در برابر تورم حفظ شده است یا خیر. تمرکز بر بازیگران اصلی اقتصاد: از آنجایی که شرکت‌های بزرگ، نبض صنایع اصلی کشور را در دست دارند، تمرکز شاخص بر آن‌ها، دید خوبی از وضعیت این صنایع کلیدی می‌دهد. معایب شاخص کل وقتی صحبت از معایب می‌شود باید بدانیم که نقطه ضعف اصلی شاخص کل بورس چیست. اولین مورد همان انحراف ناشی از شرکت‌های بزرگ است. در روزهایی که بازار دستوری کنترل می‌شود بازارساز می‌تواند با مثبت نگه داشتن چند نماد شاخص ساز ظاهر بازار را سبز نگه دارد؛ در حالی که کلیت بازار در صف فروش قفل شده است. دومین مورد عدم تعدیل تورمی است. شاخص کل به صورت اسمی رشد می‌کند. یعنی اگر تورم کشور ۵۰ درصد باشد و شاخص هم ۵۰ درصد رشد کند در واقعیت بازدهی واقعی بازار صفر بوده است؛ اما عدد شاخص رکوردهای جدیدی را نشان می‌دهد که می‌تواند گمراه کننده باشد. محدودیت های شاخص کل محدودیت اصلی شاخص کل ناتوانی در نشان دادن چرخش پول بین صنایع مختلف و عدم نمایش قفل شدن نقدینگی در صف‌های فروش است. شاخص کل فقط یک عدد نهایی را نشان می‌دهد. مثلا ممکن است امروز گروه خودرویی منفی باشد و گروه دارویی مثبت. در نهایت شاخص کل عدد صفر را نشان دهد. در این حالت شاخص به شما نمی‌گوید که در بطن بازار چه جابجایی عظیمی رخ داده است. همچنین شاخص کل بر اساس قیمت آخرین معامله محاسبه می‌شود. در بورس ایران محدودیت دامنه نوسان داریم. اگر سهمی در صف فروش قفل باشد و حجم مبنا پر نشود قیمت پایانی تغییری نمی کند و شاخص هم تکان نمی‌خورد. در این حالت شاخص کل ریزش ارزش پرتفوی سهامداران را با تاخیر نشان می‌دهد. دانستن اینکه محدودیت‌های شاخص کل بورس چیست به شما یادآوری می‌کند که هرگز نباید فقط به این عدد اکتفا کنید. نحوه تفسیر شاخص کل بورس تفسیر شاخص کل نیازمند تحلیل همزمان روند تکنیکال و حجم معاملات و بررسی واگرایی‌ها بین شاخص و وضعیت کلان اقتصادی است. برای تفسیر حرفه‌ای باید چند گام بردارید: بررسی روند: آیا سقف‌ها و کف‌های قیمتی در نمودار شاخص بالاتر از یکدیگر تشکیل می‌شوند؟ اگر بله روند صعودی است. مقایسه با شاخص هم‌وزن: قدم بعدی، بررسی هم‌جهت بودن یا واگرایی این دو شاخص برای سنجش سلامت روند است. حمایت و مقاومت:اعداد رند مثل ۲.۱۰۰.۰۰۰ واحد یا اخیرا 4 میلیون مقاومت‌های روانی هستند. واکنش شاخص به این اعداد بسیار مهم است. حجم معاملات:اگر می‌پرسید نشانه سلامت روند شاخص کل بورس چیست باید به حجم معاملات نگاه کنید. رشد شاخص همراه با رشد ارزش معاملات یعنی صعود سالم است. رشد شاخص با کاهش حجم معاملات یعنی واگرایی و احتمال ریزش قریب الوقوع. حال باید ببینید آیا رشد شاخص با ورود پول همراه است؟ بررسی لیدرهای بازار: کدام صنایع و کدام سهم‌ها بیشترین تأثیر مثبت یا منفی را بر شاخص داشته‌اند؟ این کار به شما می‌گوید که پول بازار در کجا متمرکز شده است. نتیجه گیری در این مقاله به طور کامل بررسی کردیم که شاخص کل بورس چیست و چگونه محاسبه می‌شود. متوجه شدیم که این شاخص دماسنج اصلی بازار است که میانگین وزنی بازدهی قیمت و سود نقدی تمام شرکت‌ها را نشان می‌دهد. نقش شرکت‌های بزرگ شاخص ساز در تغییرات آن بسیار پررنگ است و عواملی مثل نرخ دلار و قیمت‌های جهانی مستقیما روی آن اثر دارند. برای موفقیت در خرید سهام و فعالیت در بازار مالی نباید نگاه تک بعدی داشته باشید. تحلیلگران موفق همواره شاخص کل را در کنار شاخص هم وزن و حجم معاملات تحلیل می‌کنند تا تصویر درستی از واقعیت بازار داشته باشند. ## Frequently Asked Questions (FAQ) ### Q: آیا شاخص کل بورس نشانگر وضعیت اقتصاد است؟ > A: بله شاخص کل تا حد زیادی نشان دهنده انتظارات تورمی و وضعیت اسمی بنگاه های اقتصادی است. البته رشد شاخص همیشه به معنای رونق تولید نیست و گاهی صرفا بازتاب کاهش ارزش پول ملی و تورم است. ### Q: کم و زیاد شدن شاخص کل بورس چه معنایی دارد؟ > A: افزایش شاخص به معنی ورود پول و رشد میانگین قیمت ها و سوددهی بازار است که نشان از خوش بینی سرمایه گذاران دارد. کاهش آن نشانه خروج نقدینگی و افت قیمت سهام و رکود در معاملات است. ### Q: آیا سهام های خرد نیز در تغییر روند شاخص کل تاثیرگذارند؟ > A: بله تمامی سهام ها تاثیر دارند اما زور سهام های خرد بسیار کم است. به دلیل ماهیت وزنی فرمول شاخص کل تغییرات قیمت سهام شرکت های کوچک تاثیر بسیار ناچیزی روی عدد نهایی شاخص می گذارد.