واش تریدینگ (Wash Trading) چیست؟

تاریخچه واش تریدینگ

واش تریدینگ از اوایل قرن بیستم در بازار سهام، کالا و قراردادهای آتی پدیدار شد. کارگزاران یا افراد ثروتمند با یکدیگر هماهنگ می‌کردند تا به صورت همزمان روی یک سهم خاص متمرکز شوند و خرید و فروش انجام دهند تا زمانی که سرمایه گذاران و معامله گران خرد وارد بازار شوند و قیمت را بالا ببرند. در این شرایط حجم معاملات و قیمت‌ها به صورت مصنوعی بالا می‌رفت و کارگزاران و افراد ثروتمند در قیمت‌های بالاتر سهام را به سرمایه گذاران و معامله گران خرد می‌فروختند.

در بازار کالا و قراردادهای آتی هم همین اتفاق می‌افتاد. با افزایش حجم معاملات تصور عمومی بر این بود که یک کالای خاص مانند پنبه یا غلات تقاضای بسیاری پیدا کرده است و قیمتش با افزایش مواجه می‌شد. این مسائل باعث شد تا سرمایه گذاران بفهمند همیشه افزایش حجم معاملات نشانه تقاضای واقعی نیست.

در نهایت در سال ۱۹۳۶ قانونی به نام Commodity Exchange Act در آمریکا تصویب شد تا با معاملات صوری، دستکاری قیمت و سواستفاده در بازارهای کالایی مقابله شود. بعدها نهادهایی مانند CFTC و SEC نقش پر رنگ‌تری در شناسایی و برخورد با چنین مواردی را داشتند.

واش تریدینگ و بازار ارز دیجیتال

از سال ۲۰۱۸ گزارش‌ها و تحقیقات مستقل نشان دادند که بخش بزرگی از حجم معاملات صرافی‌های ارز دیجیتال ممکن است از واش تریدینگ ناشی شود. یک صرافی تازه تاسیس با حجم معاملات بسیار بالا برگ برنده طلایی برای بازاریابی داشت.

یکی از بزرگ‌ترین رسوایی‌های بازار کریپتو مربوط به بررسی معاملات صرافی Mt. Gox در نیمه اول دهه ۲۰۱۰ بود. صرافی Mt. Gox یکی از اولین و بزرگ‌ترین صرافی‌ها برای خرید و فروش بیت کوین بود و حجم معاملات بسیار بالایی داشت. پس از فروپاشی صرافی، داده‌های آن به صورت مستقیم مورد پژوهش قرار گرفت و ۱۱۵ هزار تراکنش واش تریدینگ شناسایی شد که مربوط به تنها ۳ هزار شناسه معاملاتی بود.  این نخستین بار بود که شواهد واضحی از حجم سازی در بازار ارز دیجیتال پیدا شده بود.

پژوهش‌های دانشگاهی در دهه ۲۰۲۰ ادامه پیدا کرد و تنها در یک نمونه، Lin William Cong و همکارانش دریافتند که بیش از ۷۰ درصد کل حجم معاملات صرافی‌های رگوله نشده به واش تریدینگ اختصاص دارد. در پژوهشی دیگر روی صرافی‌های غیر متمرکز مبتنی بر اتریوم EtherDelta و IDEX مشخص شد که ۱۵۹ میلیون دلار و بیش از ۳۰ درصد از معاملات توکن‌ها مشکوک به واش تریدینگ بوده‌اند. در صرافی EtherDelta حدود ۱۰٪ از توکن‌ها تقریباً به طور کامل واش ترید شده بودند.

در سال ۲۰۲۱، کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) صرافی کوین بیس را به جرم واش تریدینگ ۶.۵ میلیون دلار جریمه کرد. CFTC ادعا کرده بود که این صرافی گزارش دهی‌های نادرست یا گمراه کننده داشته است و یکی از کارکنان سابق این صرافی در پلتفرم GDAX اقدام به واش تریدینگ کرده است.

در سال ۲۰۲۵، رویترز گزارش داد که مدیر عامل Gotbit برای پاسخگویی نسبت به اتهامات کلاهبرداری و دستکاری در بازار به آمریکا بازگردانده شده است. مطابق با گزارش‌ها، در سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ پلتفرم Gotbit حجم معاملات چند رمز ارز را به صورت مصنوعی بالا برده بود.

چرا صرافی ها از واش تریدینگ استفاده می‌کنند؟

صرافی با واش تریدینگ اهداف اقتصادی و انگیزه‌های مالی بزرگی را دنبال می‌کند. معاملات صوری، افزایش مصنوعی حجم معاملات یا قیمت‌ها یا حتی اعتبار جعلی برای صرافی می‌تواند درآمدهای فراوانی را به دنبال داشته باشد. در بازارهای سنتی قوانین بسیار سخت گیرانه‌ای در مورد واش تریدینگ وجود دارد؛ اما صرافی‌ها هنوز مشمول این قوانین نشده‌اند و به دلایل مختلفی همچنان واش تریدینگ را ادامه می‌دهند. این دلایل را در ادامه به صورت مفصل بررسی کرده‌ایم.

جلب اعتماد کاربران

در نگاه بسیاری از کاربران حجم بالای معاملات نشانه‌ای از فعال بودن بازار، نقد شوندگی مناسب و حضور تعداد زیاد معامله گران است. در واش تریدینگ یک نهاد با استفاده از چند حساب یا ربات معاملاتی رمز ارز مدنظر را میان حساب‌‌های خود خرید و فروش می‌کند تا نشان دهد که تقاضا برای رمز ارز در حال افزایش است و به سرعت قیمت را بالا ببرد. صرافی با تکرار این کار در تمامی رمز ارزها باعث می‌شود تا حجم معاملات ۲۴ ساعته به شدت افزایش پیدا کند و کاربران نسبت به اعتبار صرافی اطمینان پیدا کنند.

دستکاری قیمت دارایی

صرافی با استفاده از واش تریدینگ می‌تواند پول سرمایه گذاران و تریدرهای خرد را به سمت یک رمز ارز خاص هدایت کند. با ورود نقدینگی به رمز ارز قیمت به سرعت بالا رفته و در قیمت‌های بالاتر، صرافی توکن‌های خود را می‌فروشد و از بازار خارج می‌شود. اینجاست که واش تریدینگ به بخشی از فرآیند پامپ و دامپ تبدیل می‌شود. با افزایش مصنوعی حجم معاملات پامپ اتفاق می‌افتد و پس از آن با خروج صرافی قیمت توکن دامپ می‌شود.

تولید کمیسیون پنهان

گاهی واش تریدینگ برای فریب سرمایه گذاران و تریدرهای خرد استفاده نمی‌شود؛ بلکه راه حلی برای افزایش درآمد صرافی است. افزایش حجم معاملات باعث می‌شود تا تعداد خرید و فروش‌های واقعی در بازار بیشتر شود و از این طریق بروکر یا صرافی کمیسیون و درآمد بیشتری دریافت کند. در این مدل دستکاری قیمت هدف اصلی نیست و درآمدزایی در اولویت قرار دارد.

در یک رسوایی بزرگ مشخص شد که سال‌ها بانک‌های بزرگ جهانی تلاش می‌کردند نرخ بهره بین بانکی را دستکاری کنند تا سود بیشتری از پوزیشن‌های معاملاتی‌شان بگیرند. برخی از بانک‌ها هم برای حفظ اعتبارشان پس از بحران مالی ۲۰۰۸ روی به این کار آوردند. بانک UBS تنها یکی از نمونه‌های واش تردینگ بود که در سال ۲۰۱۲ در بریتانیا با جریمه ۱۶۰ میلیون پوندی، در آمریکا با جریمه ۷۰۰ میلیون دلاری، در سوئیس با جریمه ۵۹ میلیون فرانکی و در ژاپن با جریمه ۱۰۰ میلیون دلاری رو به رو شد. دستکاری نرخ با کمک معامله گران بانک انجام می‌شد.

جذب مشتری

جذب مشتری و ساخت اعتبار مصنوعی از دیگر اهداف صرافی‌ها برای واش تریدینگ است. بسیاری از کاربران تنها به معیارهایی مانند حجم معاملات، تعداد رمز ارزها، میزان نقدینگی و رتبه در سایت‌های داده محور نگاه می‌کنند. همین رفتار کاربر باعث شده تا افزایش حجم معاملات به یکی از ابزارهای بازاریابی بزرگ تبدیل شود.

روش های رایج واش تریدینگ

واش تریدینگ با پیچیده‌تر شدن بازارهای مالی و ظهور پلتفرم‌های معاملاتی دیجیتالی با روش‌های متفاوتی در بازار ظاهر می‌شود. در بازارهای سنتی معمولا با استفاده از چند حساب مختلف واش تریدینگ صورت می‌گرفت؛ اما حالا در بازار رمز ارزها و NFT کار بسیار ساده‌تر شده است. در ادامه هر کدام از روش‌ها را به صورت جداگانه توضیح خواهیم داد.

Self-Trading یا خرید و فروش میان حساب‌های مختلف یک فرد

Self-Trading ساده‌ترین و ابتدایی‌ترین شکل واش تریدینگ در بازارهای مالی سنتی و مدرن است. در این روش معامله گر به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در هر دو سمت معامله حضور دارد؛ یعنی هم خریدار است و هم فروشنده. در بازارهای سنتی مانند بازار بورس و سهام به دلیل نظارت شدید و سیستم‌های Self Trade Prevention اجازه این کار داده نمی‌شود. در سوی دیگر، در صرافی‌های بزرگ و کوچک این کار بسیار ساده و قابل انجام است. برای مثال، فرد سفارش فروش ۱۰ بیت کوین را از یک حساب روی یک قیمت مشخص قرار می‌دهد و با استفاده از حساب دیگر سفارش خرید ۱۰ بیت کوین را روی همان قیمت قرار می‌دهد تا خرید و فروش انجام شود.

استفاده از چند حساب معاملاتی وابسته

با تشدید نظارت و جریمه روی Self Trade، سازمان‌ها تصمیم گرفتند تا چندین حساب جداگانه مربوط به افراد یا نهادهای مختلف را برای واش تریدینگ استفاده کنند. این حساب‌ها مالک یکسانی ندارند؛‌ اما به صورت همزمان یک رمز ارز را خرید و فروش می‌کنند و حجم معاملات مصنوعی در صرافی ایجاد می‌کنند.

الگوریتم‌های خودکار و ربات‌های معاملاتی

در سال ۲۰۲۶، این دیگر انسان‌ها نیستند که دستکاری در معاملات را انجام می‌دهند؛ بلکه ربات‌های هوش مصنوعی با الگوریتم‌های پیشرفته هزاران معامله در روز یا حتی ساعت را با الگوهای تکراری انجام می‌دهند. در برخی مواقع، بازار سازها هم از این ربات‌ها استفاده می‌کنند تا در یک پروژه یا صرافی حجم مصنوعی ایجاد کنند. هر چند بازار سازی به هدفت تامین نقدینگی و کاهش اسپرد کار غیر قانونی نیست؛ اما اگر به قصد فریب بازار انجام شود، معاملات را دچار مشکل می‌کند.

دستکاری در تاریخچه معاملات و گزارش‌های جعلی

پیچیده‌ترین و بحث برانگیزترین نوع واش تریدینگ زمانی اتفاق می‌افتد که صرافی معاملات داخلی را چند بار ثبت، گزارش‌های ساختگی به API ها ارسال، تراکنش‌های انجام شده بدون پشتوانه اقتصادی در تاریخچه معاملات ثبت و حجم معاملات را به صورت مصنوعی به سایت‌های رتبه بندی گزارش می‌کند. این موضوع باعث شده تا سایت‌های معتبری مانند کوین مارکت کپ و کوین کگو برای رتبه بندی صرافی‌ها از معیارهای دیگری در کنار حجم معاملات استفاده کنند.