سیاست‌های پولی در فارکس چیست؟ نقش بانک‌های مرکزی در تغییر نرخ بهره

خلاصه در یک دقیقه
سیاست‌های پولی مجموعه اقداماتی است که بانک‌های مرکزی برای کنترل تورم، مدیریت نقدینگی و هدایت شرایط اقتصادی انجام می‌دهند. افزایش نرخ بهره و اجرای سیاست‌های انقباضی معمولاً با هدف کنترل تورم انجام می‌شود و می‌تواند جذابیت یک ارز را افزایش دهد؛ در مقابل، کاهش نرخ بهره و سیاست‌های انبساطی با هدف تحریک رشد اقتصادی اجرا می‌شوند.
ابزارهایی مانند نرخ بهره، عملیات بازار باز، تسهیل کمی (QE) و انقباض کمی (QT) از مهم‌ترین ابزارهای بانک‌های مرکزی برای تاثیرگذاری بر اقتصاد و بازارهای مالی هستند. در بازار فارکس، معامله‌گران علاوه بر تصمیمات بانک مرکزی، انتظارات بازار، شرایط اقتصادی و تفاوت سیاست‌های پولی کشورها را برای تحلیل روند ارزها بررسی می‌کنند.

سیاست های پولی چیست؟

سیاست پولی به مجموعه‌ای از ابزارهای مستقیم و غیر مستقیم بانک مرکزی گفته می‌شود که برای مدیریت شرایط مالی،‌ کنترل تورم،‌ تنظیم نرخ بهره بین بانکی و هدایت انتظارات بازار استفاده می‌کند. در واقع،‌ بانک‌های مرکزی تلاش می‌کنند تا ارزش پول ملی را با کنترل مقدار پول در گردش و مدیریت نرخ بهره حفظ کنند.

سیاست پولی از قدرتمندترین محرک‌های بازار فارکس است که مستقیما بر ارزش ارزها، جریان نقدینگی و رفتار تریدرها اثر می‌گذارد. بانک‌های مرکزی با تصمیم گیری درباره نرخ بهره مسیر آینده اقتصاد را مشخص می‌کنند. این موضوع باعث شده تا تریدرهای فارکس با دقت زیادی این سیاست‌ها را دنبال کرده و بدون درک آن‌ها هیچ پوزیشن معاملاتی باز نمی‌کنند.

انواع سیاست‌های پولی: انبساطی و انقباضی

سیاست‌های پولی در دو قالب انبساطی (Dovish) و انقباضی (Hawkish) اجرا می‌شوند. این دو رویکرد در واقع نشان می‌دهند که بانک مرکزی قصد دارد تا نقدینگی را افزایش یا کاهش دهد. هر کدام از این سیاست‌ها می‌توانند در تضعیف یا تقویت دلار اثر گذار باشند. در ادامه هر کدام را به صورت جداگانه توضیح خواهیم داد.

1. سیاست پولی انبساطی (Dovish)

سیاست پولی انبساطی زمانی اجرا می‌شود که بانک مرکزی بخواهد رشد اقتصادی را افزایش دهد یا از رکود جلوگیری کند. در این حالت، بانک مرکزی معمولاً نرخ بهره را کاهش می‌دهد تا هزینه وام گرفتن کاهش پیدا کند، کسب و کارها رونق بگیرند و تولید افزایش پیدا کند و مردم هم راحت‌تر کالاهای موجود در بازار را بخرند.

همچنین با افزایش نقدینگی و خرید اوراق قرضه، پول بیشتری وارد سیستم مالی می‌شود و شرایط برای فعالیت اقتصادی آسان‌تر می‌گردد. نتیجه این اقدامات، افزایش عرضه پول و کاهش جذابیت ارز برای سرمایه‌گذاران خارجی است. به همین دلیل، سیاست انبساطی معمولاً باعث تضعیف ارز می‌شود؛ زیرا سرمایه گذاران برای بازده بالاتر نقدینگی را به سمت کشورهایی با نرخ بهره بالاتر می‌برند.

2. سیاست پولی انقباضی (Hawkish)

سیاست پولی انقباضی زمانی اجرا می‌شود که بانک مرکزی بخواهد تورم را کنترل کند یا ارزش پول ملی را تقویت نماید. در این حالت، بانک مرکزی نرخ بهره را افزایش می‌دهد تا هزینه وام گرفتن بالا برود و سرعت گردش پول کاهش یابد.

همچنین با کاهش نقدینگی و فروش اوراق قرضه، پول از سیستم مالی خارج می‌شود و شرایط مالی سخت‌تر می‌گردد. این سیاست باعث می‌شود ارز کشور جذاب‌تر شود؛ زیرا سرمایه‌گذاران می‌توانند بازده بیشتری از آن دریافت کنند. در نتیجه، سیاست انقباضی معمولاً باعث تقویت ارز می‌شود.

نقش بانک‌های مرکزی در بازار فارکس

بانک‌های مرکزی هر کشور کنترل ارزش پول ملی را در دست دارند. سیاست‌های پولی و ابزارهای اجرای سیاست‌ها هم در دست بانک‌های مرکزی است. در نتیجه، این نهادها از اصلی‌ترین بازیگران بازار فارکس به حساب می‌آیند. وظیفه اصلی بانک‌های مرکزی کنترل تورم، حفظ ثبات قیمت‌ها و مدیریت نرخ بهره است که بخشی از آن را با مداخله مستقیم یا غیر مستقیم در بازار فارکس انجام می‌دهند.

در ادامه با چند بانک مرکزی بزرگ در دنیا و اثر گذار بر بازار فارکس آشنا خواهیم شد.

فدرال رزرو آمریکا

فدرال رزرو بانک مرکزی آمریکا به حساب می‌آید که اصلی‌ترین نقش را در بازار فارکس ایفا می‌کند. جفت ارزهای پیوند خورده با دلار پر معامله‌ترین جفت ارزهای بازار فارکس هستند که بیشترین حجم معاملات و نقدینگی را در اختیار دارند. تصمیمات فدرال رزرو درباره نرخ بهره، تورم و سیاست‌های انبساطی و انقباضی می‌تواند کل بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار دهد.

بانک مرکزی اروپا (ECB)

بانک مرکزی اروپا هم زیر نظر اتحادیه اروپا فعالیت می‌کند و کنترل ارزش یورو را در اختیار دارد. پس از دلار، یورو دومین ارز پر معامله در بازار فارکس است و تصمیمات این بانک می‌تواند مسیر آینده بسیاری از جفت ارزهای فارکس را مشخص کند. اختلاف سیاست‌های پولی بین بانک مرکزی اروپا و فدرال رزرو از اصلی‌ترین محرک‌های نوسان جفت ارز EURUSD است.

مثالی از سال 2014
در سال ۲۰۱۴، بانک مرکزی اروپا (ECB) در مواجهه با تورم بسیار پایین و تهدید رکود، نرخ بهره سپرده را به محدوده منفی کشاند و برنامه‌های خرید اوراق را آغاز کرد؛ این رویکرد انبساطی عمیق، بازده اوراق اروپایی را به‌شدت کاهش داد، سرمایه‌گذاران را فراری داد و موجی از سقوط را برای ارزش یورو در برابر دلار به همراه آورد.

بانک مرکزی انگلستان (BoE)

بانک مرکزی انگلستان یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین بانک‌های مرکزی جهان است که کنترل پوند را در اختیار دارد. مهم‌ترین جفت ارزهای مهم مرتبط با پوند GBPUSD، EURGBP، GBPJPY هستند که حجم معاملات بسیار بالایی دارند. بانک انگلستان معمولا سیاست‌های شفاف و قابل پیش بینی دارد؛ اما رویدادهایی مانند برگزیت باعث شده تا بازار نسبت به تصمیمات این بانک حساس شود.

بانک مرکزی ژاپن (BoJ)

بانک ژاپن مشهور به سیاست‌های انبساطی بلند مدت و نرخ بهره نزدیک به صفر است. این بانک مرکزی کنترل ین ژاپن را در اختیار دارد و جفت ارزهای مهمی مانند USDJPY، EURJPY، GBPJPY تحت تاثیر تصمیمات این بانک هستند. بانک مرکزی ژاپن با تضعیف شدید ین باعث شده تا جفت ارز USDJPY به شدت برای تریدرها جذاب شود.

بانک مرکزی استرالیا (RBA)

اقتصاد استرالیا وابسته به کالاها و صادرات است و به همین دلیل هم تصمیمات بانک مرکزی استرالیا به شدت روی دلار استرالیا اثر می‌گذارد. جفت ارزهای مهم مرتبط با دلار استرالیا AUDUSD، AUDJPY، EURAUD هستند که معمولا حجم معاملات متوسطی دارند. تصمیمات بانک مرکزی استرالیا معمولا با داده‌های چین و بازار کامودیتی‌ها همبستگی دارد.

بانک مرکزی کانادا (BoC)

اقتصاد کانادا وابستگی شدیدی به نفت دارد؛ بنابراین نقش بانک مرکزی کانادا نقش مهمی در تعیین ارزش دلار کانادا دارد. جفت ارزهای مهم مرتبط با دلار کانادا USDCAD، CADJPY، EURCAD هستند که حجم معاملات بسیار بالایی ندارند. سیاست‌های پولی بانک مرکزی کانادا معمولا با قیمت نفت و وضعیت اقتصادی آمریکا همبستگی دارد.

ابزارهای بانک مرکزی برای اعمال سیاست پولی

هر بانک مرکزی برای کنترل تورم،‌مدیریت نقدینگی و هدایت اقتصاد مجموعه‌ای از ابزارهای قدرتمند را در اختیار دارد. این ابزارها تعیین می‌کنند که پول با چه سرعتی در اقتصاد گردش کند، هزینه وام گرفتن چقدر باشد و سرمایه گذاران چه انتظاری از آینده اقتصاد داشته باشند.

در ادامه مهم‌ترین ابزارهای سیاست پولی را بررسی می‌کنیم.

نرخ بهره

نرخ بهره مهم‌ترین ابزار سیاست پولی است و تعیین می‌کند که بانک‌ها با چه هزینه‌ای می‌توانند از بانک مرکزی وام بگیرند. وقتی بانک مرکزی نرخ بهره را افزایش می‌دهد، هزینه وام گرفتن بالا می‌رود، نقدینگی کاهش پیدا می‌کند و ارز کشور تقویت می‌شود.

برعکس، کاهش نرخ بهره باعث افزایش نقدینگی، تحریک اقتصاد و معمولاً تضعیف ارز می‌شود. این ابزار بیشترین تأثیر را بر جفت ارزها دارد و تریدرها همیشه تصمیمات مربوط به آن را با دقت دنبال می‌کنند.

عملیات بازار باز

در عملیات بازار باز، بانک مرکزی با خرید یا فروش اوراق قرضه دولتی میزان نقدینگی را کنترل می‌کند. خرید اوراق باعث ورود پول به سیستم بانکی و افزایش نقدینگی می‌شود. فروش اوراق باعث خروج پول از سیستم و کاهش نقدینگی می‌شود.

این ابزار یکی از سریع‌ترین و مؤثرترین روش‌ها برای تنظیم شرایط مالی است و نقش مهمی در مدیریت نرخ بهره کوتاه مدت دارد.

نرخ ذخیره قانونی

نرخ ذخیره قانونی درصدی از سپرده‌های بانکی است که بانک‌ها باید نزد بانک مرکزی نگه دارند و اجازه وام دهی آن را ندارند. افزایش نرخ ذخیره قانونی باعث کاهش توان وام دهی بانک‌ها و کاهش نقدینگی می‌شود. کاهش آن باعث افزایش وام دهی و رشد نقدینگی می‌گردد.

این ابزار کمتر از گذشته استفاده می‌شود؛ اما در برخی کشورها همچنان نقش مهمی در کنترل جریان پول دارد.

تسهیلات تنزیل

تسهیلات تنزیل به وام‌هایی گفته می‌شود که بانک‌ها در مواقع نیاز از بانک مرکزی دریافت می‌کنند. نرخ بهره این وام‌ها معمولاً کمی بالاتر از نرخ بهره بین بانکی است. اگر بانک مرکزی شرایط دریافت این وام‌ها را آسان کند، نقدینگی افزایش پیدا می‌کند. اگر شرایط سخت شود، بانک‌ها کمتر وام می‌گیرند و نقدینگی کمتر خواهد شد.

این ابزار بیشتر برای مدیریت بحران‌ها و جلوگیری از کمبود نقدینگی در سیستم بانکی استفاده می‌شود.

تسهیل کمی (Quantitative Easing – QE)

تسهیل کمی زمانی اجرا می‌شود که نرخ بهره به صفر نزدیک شده و بانک مرکزی برای تحریک اقتصاد نیاز به ابزارهای قوی‌تری دارد. در این سیاست، بانک مرکزی در مقیاس بسیار بزرگ اوراق قرضه و دارایی‌های مالی را خریداری می‌کند تا نقدینگی عظیمی وارد اقتصاد شود.

نتیجه آن کاهش نرخ‌های بهره بلند مدت، افزایش وام دهی و معمولاً تضعیف ارز است.

انقباض کمی (Quantitative Tightening – QT)

انقباض کمی دقیقاً برعکس تسهیل کمی است. در این سیاست، بانک مرکزی دارایی‌های خود را با فروش اوراق کاهش می‌دهد. این کار باعث خروج نقدینگی از اقتصاد، افزایش نرخ‌های بهره بلند مدت و معمولاً تقویت ارز می‌شود.

کنترل منحنی بازده (Yield Curve Control – YCC)

در کنترل منحنی بازده بانک مرکزی به جای هدف گذاری نرخ بهره کوتاه مدت، نرخ بهره بلند مدت را کنترل می‌کند. این کار با خرید یا فروش اوراق بلند مدت انجام می‌شود تا بازده آن‌ها در یک محدوده مشخص باقی بماند. این سیاست معمولاً باعث تضعیف ارز می‌شود؛ زیرا نرخ‌های بلند مدت را مصنوعی پایین نگه می‌دارد.

تمرین عملی
در بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸، فدرال رزرو برای جلوگیری از فروپاشی نظام مالی، نرخ بهره را تا آستانه‌ی صفر کاهش داد و با راه‌اندازی نخستین برنامه‌ی تسهیل کمی (QE) از طریق خرید تریلیون‌ها دلار اوراق قرضه، نقدینگی بی‌سابقه‌ای را به اقتصاد تزریق کرد.
با توجه به اثرات این سیاست‌های انبساطی تهاجمی بر عرضه‌ی پول و بازدهی اوراق، به نظر شما بازار و دلار آمریکا چه واکنشی به این حجم از خلق پول نشان دادند و تریدرها چگونه از این ابزار برای تغییر جهت روندهای بلندمدت بهره بردند؟
دیدگاه خود را در کامنت‌ها با معامله‌گران دیگر به اشتراک بگذارید. 

آنچه در این درس یاد گرفتیم

سیاست‌های پولی در مرکز توجه تحلیل فاندامنتال قرار دارند. بانک‌های مرکزی با ابزارهایی مانند نرخ بهره، عملیات بازار باز، ذخیره قانونی و… مسیر اقتصاد و ارزش ارزها را هدایت می‌کنند. درک این ابزارها و شناخت رفتار بانک‌های مرکزی به تریدرها کمک می‌کند روندهای بلند مدت را بهتر پیش‌بینی کنند، از نوسانات شدید هنگام اعلام نرخ بهره دوری کنند و استراتژی‌های معاملاتی حرفه‌ای‌تری بسازند.

اکنون که با مفهوم سیاست‌های پولی و نقش آنها در تغییر نرخ بهره آشنا شدید، در دروس بعدی به سراغ نرخ بهره و نقش انتظارات آن در تحلیل فاندامنتال خواهیم رفت.