ریسک در بازارهای مالی چیست و چرا اهمیت دارد؟

خلاصه مقاله در یک دقیقه
ریسک به قطعیت نداشتن و احتمال روبه‌رویی با نتیجه‌ای بد در یک تصمیم مالی گفته می‌شود. در بازارهای مالی نمی‌توان ریسک را کاملا حذف کرد، زیرا حرکت آینده قیمت در کنترل تریدر نیست. با این حال، او می‌تواند میزان سرمایه‌ای را که در معرض خطر و ریسک قرار می‌دهد، حجم معامله، نحوه ورود و خروج و واکنش خود به ضرر را کنترل کند. هدف مدیریت ریسک جلوگیری از ضرر نیست؛ بلکه کم کردن تأثیر ضرر و حفظ سرمایه برای ادامه فعالیت در بازار است.

ریسک در بازارهای مالی چیست؟

ریسک در بازارهای مالی به عدم قطعیتی گفته می‌شود که درباره نتیجه یک تصمیم مالی وجود دارد. یعنی ما نمی‌دانیم این تصمیمی که می‌گیریم سودده است یا ضررده. زمانی که تریدر یک دارایی را خریداری می‌کند یا وارد یک پوزیشن معاملاتی می‌شود، نمی‌تواند با اطمینان کامل بداند قیمت در ادامه چه مسیری خواهد داشت.

فرض کنید EURUSD را با این انتظار خریداری می‌کنید که قیمت افزایش پیدا کند. تحلیل شما ممکن است منطقی باشد، اما یک خبر اقتصادی، تغییر انتظارات بازار یا افزایش عرضه باعث می‌شود قیمت برخلاف پیش‌بینی شما حرکت کند و ضرر کنید. پس این امکان متفاوت بودن نتیجه واقعی با نتیجه مورد انتظار، بخش اصلی مفهوم ریسک است.

حالا می‌دانیم ریسک فقط به معنی «ضرر قطعی» نیست. تا قبل از مشخص شدن نتیجه، ما فقط با یک احتمال و عدم قطعیت روبه‌رو هستیم.

چرا ریسک در بازارهای مالی اجتناب ‌ناپذیر است؟

دلیل اصلی این است که آینده بازار قابل پیش‌بینی قطعی نیست. قیمت نمادها یا دارایی‌ها از مجموعه بزرگی از عوامل تاثیر می‌گیرند؛ از شرایط اقتصادی و تصمیم بانک‌های مرکزی گرفته تا اخبار سیاسی، عرضه و تقاضا و رفتار میلیون‌ها تریدر دیگر در جهان.

حتی اگر از نظر تحلیل تکنیکال یا فاندامنتال کاملاً منطقی و خوب باشد، باز هم تضمینی وجود ندارد که بازار مطابق همان سناریو حرکت کند. بنابراین یکی از اولین تغییرات ذهنی که تریدر باید ایجاد کند این است:

تحلیل درست احتمال موفقیت را فقط افزایش می‌دهد، اما آن را تضمین نمی‌کند.

چه چیزهایی در کنترل تریدرها است؟

تریدر نمی‌تواند جهت بعدی بازار را کنترل کند، اما بخش مهمی از شرایط معامله در اختیار خودش است. برای مثال شما نمی‌توانید دقیقا بدانید EURUSD بعد از ورودتان حتماً صعودی شود، اما می‌توانید تصمیم بگیرید:

• با چه حجمی وارد معامله شوید؛
• چه مقدار از سرمایه را در معرض ریسک قرار دهید؛
• در چه شرایطی از معامله خارج شوید؛
• آیا اصلاً در شرایط فعلی وارد بازار بشوید یا نه؛
• و در صورت ضرر چگونه واکنش نشان دهید.

این تفاوت یکی از پایه‌های مدیریت ریسک است. یک تریدر حرفه ای  بازار را کنترل نمی‌کند؛ بلکه میزان ضرر احتمالی را کنترل می‌کند.

نکته مهم:

در ادامه این دوره احتمالا بارها با اصطلاح «ریسک هر معامله» مواجه می‌شویم. پس بهتر است از همین ابتدا دو مفهوم را از هم جدا کنیم.

1. وقتی درباره «ریسک» صحبت می‌کنیم، منظور عدم قطعیت و امکان وقوع نتیجه نامطلوب است.
2. اما وقتی می‌گوییم: در این معامله ۱۰۰ دلار ریسک می‌کنم. منظور این است که طبق برنامه خودم، حداکثر حدود ۱۰۰ دلار از سرمایه‌ام را برای آن پوزیشن در معرض ضرر قرار داده‌ام. که این مقدار را می‌توان بودجه ریسک معامله یا Risk Budget در نظر گرفت.

در درس‌های بعدی یاد می‌گیریم چگونه این عدد را تعیین و محاسبه کنیم.

هدف و کاربرد مدیریت ریسک

یکی از برداشت‌های اشتباه همه ما این است که مدیریت ریسک باید باعث شود ضرر نکنیم. چنین چیزی ممکن نیست. هر استراتژی معاملاتی معامله زیان‌ده هم دارد. بنابراین هدف اصلی مدیریت ریسک، صفر کردن ضرر نیست. هدف این است که هیچ معامله یا حتی تمام معاملات نتواند ضرر خیلی زیادی به سرمایه ما وارد کند.

برای مثال ممکن است دو تریدر الف و ب از یک استراتژی کاملاً شبیه هم استفاده کنند و هر دو در یک معامله اشتباه کنند.

اگر تریدر الف بخش بزرگی از سرمایه یا بالانس خود را وارد معامله کرده باشد، آن اشتباه آسیب زیادی به سرمایه او وارد می‌کند.
اما اگر تریدر ب میزان ضرر احتمالی خود را از قبل محدود و مدیریت کرده باشد، آن تحلیل اشتباه فقط به یک ضرر کوچک ختم می‌شود.

پس تفاوت اصلی در پیش‌بینی بازار نیست؛ در مدیریت ریسک هر فرد است.

حفظ سرمایه از سود مهم‌تر است

تریدر بودن یک شغل و فعالیت بلندمدت است. قاعدتا در این فعالین طولانی‌مدت نتیجه معامله کوتاه‌مدت به‌تنهایی اهمیت زیادی ندارد، چون ممکن است در ادامه مجموعه‌ای از تصمیم‌های پرریسک حساب را خیلی زود از بین ببرد. یعنی هرچه افت سرمایه (درودان) بیشتر شود، جبران آن هم دشوارتر خواهد شد. برای مثال اگر سرمایه‌ای ۵۰ درصد کاهش پیدا کند، برای بازگشت به مقدار اولیه باید ۱۰۰ درصد رشد کند.

من اینگونه می‌گویم که مدیریت ریسک قبل از اینکه ابزاری برای افزایش سود باشد، ابزاری برای بقا در بازار است.

تمرین
قبل از رفتن به درس بعد، یک معامله را در ذهن خود در نظر بگیرید و بگویید کدام موارد در کنترل شما هستند و کدام نیستند:
حرکت بعدی قیمت، مقدار لات یا حجم معامله، انتشار یک خبر ناگهانی، نقطه خروج از معامله، میزان سرمایه‌ای که می‌توانید از دست بدهید و واکنش شما بعد از یک معامله ناموفق.
اگر توانستید این دو گروه را از یکدیگر جدا کنید، مفهوم اصلی درس اول را گرفته‌اید.

آنچه در این درس آموختید

ریسک همیشه وجود دارد و نمی‌توان آن را حذف کرد. تریدر نمی‌تواند آینده را کنترل کند، اما می‌تواند مقدار سرمایه‌ای در معرض ریسک، نحوه ورود و خروج و رفتار خود را مدیریت کند. هدف از مدیریت ریسک نیز جلوگیری از ضرر نیست؛ بلکه محدود کردن اثر آن‌ها و توان ادامه فعالیت در بازار است.

حالایک سؤال مهم ایجاد می‌شود که این ریسک دقیقاً از کجا وارد معامله می‌شود؟
همه ریسک‌ها یکسان نیستند. بعضی از شرایط کلی بازار ایجاد می‌شوند، برخی به نقدشوندگی و اهرم مربوط هستند و بعضی دیگر مستقیماً از رفتار معامله‌گر به وجود می‌آیند. در درس بعد انواع ریسک در بازارهای مالی را بررسی می‌کنیم.