خلاصه مقاله در یک دقیقه
ریسک در بازارهای مالی میتواند از منابع مختلفی مانند شرایط کلی بازار، نقدشوندگی، اهرم، رویدادهای اقتصادی، مشکلات عملیاتی و رفتار خود معاملهگر ایجاد شود. برخی ریسکها خارج از کنترل مستقیم ما هستند، اما میتوان میزان تأثیر آنها را محدود کرد. بعضی دیگر مستقیماً به تصمیمهایی مانند حجم معامله، استفاده از اهرم یا رفتار احساسی مربوط میشوند. شناخت منبع ریسک باعث میشود معاملهگر بداند برای کنترل هر نوع خطر باید چه کاری انجام دهد.
بررسی انواع ریسک و منشأ بروز هر کدام
فرض کنید وارد یک پوزیشن ترید شدهاید. حالا ممکن است تحلیلتان اشتباه از آب دربیاید، برای مثال یک خبر مهم منتشر شود، نقدشوندگی بازار کم شود، سفارشتان با قیمت مورد انتظاری که داشتید اجرا نشود یا حتی خودتان به دلیل ترس و طمع، قوانین معاملاتی را زیر پا بگذارید.
طبیعتاً همه این اتفاقها ریسکهایی هستند که باعث ضررتان میشوند، اما دلیل و منشأ یکسانی ندارند. به همین دلیل است که شناخت ریسک در بازارهای مالی از اهمیت بالایی برخوردار است و یکی از بهترین روشها این است که به جای دستهبندی تمام ریسکها تحت عنوان کلیِ «ریسک بازار»، منبع و ریشه هر کدام را جداگانه بررسی کنیم.
ریسک سیستماتیک
ریسک سیستماتیک عواملی است که بخش بزرگی از بازار یا حتی کل بازار را تحت تأثیر قرار میدهند. رکود اقتصادی، بحرانهای مالی، رویدادهای قوی سیاه، تغییرات بزرگ نرخ بهره، شوکهای سیاسی یا اتفاقات در سطح جهان نمونههایی از این نوع ریسک هستند.
فرض کنید یک رویداد قوی سیاه مثل حمله آمریکا به ایران، باعث افت شدید بازار سهام شود. در چنین شرایطی ممکن است تعداد بسیاری از شرکتها همزمان با هم کاهش قیمت داشته باشند؛ حتی شرکتهایی که از نظر مالی وضعیت مناسبی داشتند. پس این نوع ریسک را نمیتوان فقط با انتخاب سهامی از یک شرکت شناختهشده و عالی حذف کرد.
مثال: بحران مالی 2008 در سراسر جهان و اروپا
بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ نمونهای شناختهشده از ریسک سیستماتیک است. بحران از بخش مسکن و بازار مالی آمریکا آغاز، اما اثر آن به بازارهای مالی و اقتصاد کشورهای مختلف سرایت کرد و قیمت بسیاری از نمادها و سهام ها در سراسر جهان تحت تاثیر قرار گرفت.
ریسک غیرسیستماتیک
ریسک غیرسیستماتیک به یک شرکت، صنعت یا نماد خاص مربوط است. برای مثال اگر یک شرکت گزارش مالی ضعیفی منتشر کند یا مدیران آن با مشکل جدی روبهرو شوند یا حتی یک صنعت تغییر مقررات دهند. که همه اینها ریسک غیرسیستماتیک هستند.
برخلاف ریسک سیستماتیک، بخشی از این ریسک را میتوان با مواردی مثل تنوعبخشی به سبد دارایی یا استراتژی هج و… کاهش داد.
چون اگر تمام سرمایه روی یک شرکت ریسک شده باشد، مشکل همان شرکت تأثیر زیادی بر کل سرمایه ما خواهد داشت؛ اما اگر سرمایه بین چند نماد و سهام تقسیم شده باشد، اثر یک اتفاق کمتر میشود.
مثال: رسوایی انتشار گازوئیل فولکسواگن در سال ۲۰۱۵
در سال ۲۰۱۵ مشخص شد شرکت فولکسواگن در برخی خودروهای دیزلی خود از نرمافزاری برای دور زدن تستهای آلایندگی استفاده کرده است. انتشار این خبر باعث کاهش شدید ارزش سهام فولکسواگن، جریمههای سنگین و آسیب به اعتبار این شرکت شد.
ریسک بازار
ریسک بازار به احتمال حرکت مخالف قیمت در اثر تغییر شرایط بازار گفته میشود. اخبار اقتصادی، تغییر انتظارات، عرضه و تقاضا و نوسان، همگی باعث حرکت شدید قیمت میشوند. و این دقیقا همان بخشی از ترید است که به هیچ عنوان نمیتوانیم کنترلش کنیم.
اما کاری که تریدر میتواند انجام دهد، کم و کنترل کردن سرمایهای است که در صورت حرکت خلاف جهت بازار آسیب میبیند. یعنی پول کمتری وارد پوزیشن کند.
ریسک نقدشوندگی
ریسک نقدشوندگی نیز زمانی میآید که نتوانیم دارایی را بهسرعت و با قیمت مناسب مد نظر خودمان خرید و فروش کنیم. به صورت کلی در بازارهای کمحجم، فاصله قیمت خرید و فروش عموما زیاد است و تا سفارش ثبت شود و توسط طرف مقابل تایید شود ممکن است قیمت دارایی خیلی تغییر کند و همان سود مورد انتظار را نبریم و یا حتی ضرر کنیم.
این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که تریدر میخواهد سریع از یک موقعیت ضرر خارج شود و هرچه نقدشوندگی کمتر باشد، هزینه خروج از معامله بیشتر میشود.
ریسک اهرم
اهرم به افراد اجازه میدهد با سرمایهای کم، موقعیتی بزرگ در بازار باز کند. یعنی مثلا 1000 دلار سرمایه داشته باشیم اما با اهرم بتوانی 100000 دلار وارد معامله کنیم.
این ویژگی هم میزان سود و هم زیان را نسبت به سرمایه موجود در حساب افزایش میدهد. ولی مشکل زمانی درست میشود که تریدر فقط به قدرت خرید بالای خود که به وسیله اهرم ایجادشده توجه کند و به این دقت نکند که اگر روی آن پول اهرمی ضرر کند، به همان اندازه ضررش هم بیشتر میشود.
البته اهرم بهتنهایی الزاماً باعث زیان نمیشود؛ بلکه این حجم بیش از اندازه است که خطر را افزایش میدهد.
ریسک عملیاتی و فناوری
تمام ریسکها از حرکت قیمت ناشی نمیشوند. مثلا قطع اینترنت، اختلال پلتفرم معاملاتی، وارد کردن اشتباه لات سایز یا حجم، انتخاب نماد اشتباه یا ثبت نادرست سفارش نیز باعث ضرر میشود. که این نوع مشکلات در رده ریسکهای عملیاتی قرار میگیرند.
مواردی مثل استفاده از اینترنت پایدار یا بروکرهایی که با نت ملی هم کار میکنند، بررسی کامل سفارش قبل از تأیید و داشتن پلن جایگزین برای شرایط سخت و بحرانی بخشی از این ریسک را کاهش میدهد.
مثال: قطعی اینترنت بین المللی در ایران
با قطع اینترنت ایران در سالهای 1404 و 1405، تریدرهای ایرانی که پوزیشن باز داشتند، دسترسی به پلتفرم معاملاتی و حسابشان قطع شد و نتوانستد معامله را مدیریت یا در صورت نیاز آن را ببندد و بسیاری متحمل ضرر شدند.
ریسک رویداد
گاهی یک اتفاق در زمان خیلی کم شرایط بازار را تغییر میدهد. مثلا انتشار دادههای اقتصادی مهم، تصمیمات بانک مرکزی کشورها، انتخابات، جنگ، سیاسی یا خبر غیرمنتظره یک شرکت نوسان بازار را بهسرعت افزایش میدهد.
تریدر قاعدتا نمیتواند از قبل تمام این اتفاقات را پیشبینی کند، اما میتواند بداند چه زمانی رویدادهای برنامهریزیشده منتشر میشوند و میزان ریسک خود را متناسب با آن تنظیم کند.
ریسک رفتاری تریدر
یکی از مهمترین انواع ریسک، خود معاملهگر است. ترس، طمع، عجله، بیشاعتمادی، جابهجا کردن حد ضرر، معامله انتقامی یا بیش از حد و افزایش حجم پس از ضرر، یک پلن منطقی را به تصمیمی ریسکی تبدیل میکنند.
دقت کنید که این نوع ریسک تفاوت مهمی با نوسان بازار دارد. شما نمیتوانید جلوی انتشار یک خبر اقتصادی را بگیرید، اما میتوانید تصمیم بگیرید بعد از یک ضرر برای انتقام از بازار حجم معامله را دو برابر نکنید!
در درس هشتم به شکل کاملتری به همین موضوع برمیگردیم.
کدام ریسکها قابل کنترل هستند و چگونه؟
بهتر است ریسکها را فقط با این سؤال بررسی نکنیم که «میتوانیم آنها را از بین ببریم یا نه؟» بلکه سؤال درست این است که «در برابر این ریسک چه کاری از دستمان برمیآید؟»
مثلا ریسک بازار را نمیتوان حتی کم کرد، اما میتوان مقدار سرمایه معامله را محدود کرد که ریسک تاثیر زیادی روی آن نداشته باشد. ریسک نقدشوندگی را نمیشود برای همیشه از بین برد، اما میشود بازار و زمان ترید را درست انتخاب کرد.
یا ریسک اهرم را با کنترل حجم مدیریت کرد و ریسک رفتاری را با داشتن قوانین و چارچوب شخصی کاهش داد.
یک نکته مهم
شاید تصور کنید با پخش کردن سرمایه روی چندین معامله مختلف ، میتوانید جلوی هر نوع ضرری را بگیرید. اما اینطور نیست! تنوعبخشیِ واقعی فقط زمانی اتفاق میافتد که داراییهای شما به یکدیگر وابسته نباشند.
به عبارت دیگر، صرفاً زیاد کردن تعداد معاملات به معنی کاهش ریسک نیست. اگر شما چند دارایی مختلف بخرید که رفتار مشابهی دارند (مثلاً همه با رشد دلار بالا بروند و با افت آن بریزند)، در ظاهر سبد متنوعی دارید، اما در واقعیت با یک اتفاق ساده، تمام معاملاتتان همزمان وارد ضرر خواهند شد.
در درس هفتم، این موضوع را تحت عنوان کورولیشن و ریسک پرتفوی بررسی میکنیم.
تمرین
یکی از معاملات قبلی خود را انتخاب کنید و ریسکهای آن را مشخص کنید.
ببینید چه مقدار از ریسک مربوط به حرکت بازار بوده، آیا از اهرم استفاده کردهاید، نقدشوندگی چگونه بوده و آیا تصمیم احساسی در نتیجه معامله نقش داشته است.
هدف این تمرین پیدا کردن مقصر نیست؛ هدف این است که بتوانید منبع ریسک را تشخیص دهید.
آنچه در این درس آموختید
ریسک در بازارهای مالی فقط یک شکل ندارد. ریسک بازار، نقدشوندگی، اهرم، رویداد، مشکلات تکنیکی و رفتار تریدر هر کدام نتیجه را تحت تأثیر قرار میدهند. ولی وقتی منبع ریسک را بشناسیم، کنترل آن سادهتر میشود.
قبل از اینکه وارد مبحث مدیریت ریسک شویم، باید یک تفاوت اساسی را روشن کنیم. اگر قبل از معامله گفتهایم ۱۰۰ دلار ریسک میکنیم، آیا یعنی ۱۰۰ دلار ضرر کردهایم؟ در درس بعد تفاوت ریسک و ضرر را بررسی میکنیم.
هنوز کسی نظری نداده!
شما میتوانید اولین نفری باشید که نظری در این مقاله ثبت میکند.
اولین نفر باشید که نظر میدهید
