بانک مرکزی اروپا (ECB) چگونه کار می‌کند؟ بررسی ابزارهای سیاست پولی و اهداف

خلاصه درس در یک دقیقه
بانک مرکزی اروپا یا ECB نهاد ناظر بر سیاست‌های پولی ۲۰ کشور عضو منطقه یورو است. این بانک بر خلاف فدرال رزرو تنها روی حفظ تورم و ثبات قیمت‌ها تمرکز دارد. ECB از طریق تغییر نرخ‌های بهره و برنامه‌های خرید اوراق ارزش یورو را کنترل می‌کند. افزایش نرخ بهره توسط بانک مرکزی اروپا یورو را تقویت می‌کند و کاهش نرخ بهره می‌تواند باعث تضعیف یورو در برابر سایر ارزها مانند دلار و پوند شود.

بانک مرکزی اروپا یا ECB چیست؟

بانک مرکزی اروپا عالی‌ترین نهاد سیاست گذاری پولی در منطقه یورو است. این نهاد مسئول مدیریت ارز یورو و هدایت اقتصاد کلان ۲۰ کشور عضو منطقه یورو است. از نظر ساختاری و حقوقی، ECB تنها یک ماموریت واحد دارد و آن هم حفظ ثبات قیمت‌ها و مهار تورم است.

ساختمان اصلی بانک مرکزی اروپا در فرانکفورت آلمان قرار دارد. شورای حکام ECB استقلال کاملی در برابر فشارهای سیاسی اروپایی دارد و می‌تواند بدون سوگیری سیاست‌های پولی در راستای مهار تورم را اجرا کند.

از نظر عملیاتی، ECB برای هدایت نقدینگی و تنظیم سرعت اقتصاد از یک مکانیسم انتقال پولی پیچیده استفاده می‌کند که هسته اصلی آن را «نرخ‌های بهره کلیدی» تشکیل می‌دهد. همچنین، در شرایط بحرانی امکان استفاده از ابزارهای نامتعارف مانند برنامه‌های تسهیل کمی،‌ خرید گسترده دارایی و عملیات تامین مالی بلند مدت بانک‌ها وجود دارد.

در تحلیل فاندامنتال باید سیاست‌های انقباضی یا انبساطی این نهاد را دنبال کرد تا بتوان جهت جریان سرمایه در جفت ارزهای مرتبط با یورو را مشخص کرد.

تفاوت ECB با فدرال رزرو آمریکا

تفاوت اصلی بین ECB و Fed در اهداف قانونی آن‌ها است. فدرال رزرو به صورت همزمان مسئول کنترل تورم و ایجاد حداکثر اشتغال است. در مقابل، بانک مرکزی اروپا تنها بر مهار تورم و حفظ ثبات قیمت‌ها تمرکز دارد.

این تفاوت ساختاری باعث می‌شود تا فدرال رزرو در بحران‌ها برای نجات بازار کار انعطاف پذیری بیشتری برای کاهش نرخ بهره داشته باشد؛ اما ECB در زمان رکود اقتصادی تنها به فکر مهار تورم است و سیاست‌های انقباضی سخت گیرانه را دنبال می‌کند. با توجه به تصمیم گیری بانک مرکزی اروپا برای ۲۰ کشور مختلف، تصمیمات این نهاد بسیار محتاطانه‌تر و پیچیده‌تر خواهد بود.

ساختار اصلی بانک مرکزی اروپا

بانک مرکزی اروپا از شورای حکام، هیئت اجرایی، شورای عمومی و هیئت نظارت تشکیل شده است. هر کدام از این بخش‌ها دارای چندین زیر مجموعه دیگر هستند که وظایف مختلفی را بر عهده دارند.

در ادامه هر کدام از این بخش‌ها را به صورت جداگانه معرفی خواهیم کرد.

1. شورای حکام

شورای حکام ECB مهم‌ترین و قدرتمندترین نهاد تصمیم گیری در بانک مرکزی اروپا است. این نهاد سرنوشت ارزش یورو را مشخص می‌کند و معادل کمیته FOMC در فدرال رزرو آمریکا است. ۲۶ نفر مختلف عضو شورای حکام هستند: ۶ عضو هیئت اجرایی و روسای بانک‌های مرکزی هر ۲۰ کشور منطقه یورو.

وظیفه اصلی شورای حکام ارزیابی تحولات اقتصادی و پولی و از همه مهم‌تر تعیین نرخ‌های بهره کلیدی برای منطقه یورو است. نشست‌های این شورا هر ۶ هفته یک بار در فرانکفورت برگزار می‌شود.

نکته مهم
رئیس بانک مرکزی آلمان بیشترین نفوذ را در این شورا دارد و صحبت‌های او برای تریدرها سیگنال بسیار مهمی به حساب می‌آید چرا که آلمان بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا است.

2. هیئت اجرایی

اگر شورای حکام را سیاست گذار بدانیم؛ هیئت اجرایی بازوی اجرایی و مدیران میدانی ECB است. اعضای این هیئت را رئیس بانک مرکزی اروپا، نایب رئیس و ۴ عضو ارشد دیگر تشکیل می‌دهند. این افراد را رهبران کشورهای عضو منطقه یورو برای یک دوره غیر قابل تمدید ۸ ساله منصوب می‌کنند تا از فشارهای سیاسی مصون بمانند.

وظیفه هیئت اجرایی این است که سیاست‌های پولی تصویب شده توسط شورای حکام را اجرا کند و عملیات بازار باز و پرتفوی ارزی بانک را مدیریت کند.

جالب است بدانید
در روزهایی که شورای حکام جلسه‌ای ندارد؛ این اعضای هیئت اجرایی هستند که با سخنرانی‌های خود در کنفرانس‌های مختلف به بازار جهت دهی می‌کنند. تریدرهای حرفه‌ای جفت ارزهای مرتبط با یورو در فارکس فکتوری فارسی سخنرانی‌های این ۶ عضو را علامت گذاری می‌کنند.

3. شورای عمومی

شورای عمومی برای حفظ یکپارچگی در کل قاره اروپا تلاش می‌کند. این شورا از رئیس و نایب رئیس ECB به همراه روسای بانک‌های مرکزی تمام ۲۷ کشور اتحادیه اروپا تشکیل می‌شود. وظیفه اصلی این شورا ایجاد هماهنگی در سیاست‌های اقتصادی کلان، جمع آوری داده‌های آماری و کمک به کشورهایی است که در حال آماده سازی اقتصاد خود برای پیوستن به منطقه یورو در آینده هستند.

طبق قانون اتحادیه اروپا، زمانی که تمامی کشورهای عضو اتحادیه واحد پول یورو را بپذیرند؛ این شورا به صورت خودکار منحل خواهد شد.

نکته مهم
در حال حاضر ۲۰ کشور اروپایی عضو اتحادیه اروپا هستند و یورو را به عنوان ارز رایج رسمی کشور خود پذیرفته‌اند که در شورای حکام و هیئت اجرایی حضور دارند؛ اما ۷ کشور دیگر عضو اتحادیه اروپا هستند و ارز یورو را نپذیرفته‌اند. کشورهای لهستان، مجارستان و سوئد از جمله این کشورها هستند.

4. هیئت نظارت

پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸ و بحران بدهی منطقه یورو، سیاست مداران متوجه شدند که ECB به قدرت بیشتری برای جلوگیری از ورشکستگی بانک‌ها نیاز دارد. به همین دلیل، هیئت نظارت به ساختار بانک مرکزی اروپا اضافه شد.

این هیئت در چارچوب مکانیسم نظارت واحد مستقیما بر فعالیت و سلامت مالی بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بانک‌های تجاری در منطقه یورو نظارت می‌کند. آن‌ها بررسی می‌کنند که بانک‌ها سرمایه کافی برای مقابله با شوک‌های اقتصادی را دارند یا خیر تا از وقوع دومینوی ورشکستگی بانکی جلوگیری کنند.

ابزارهای بانک مرکزی اروپا برای اجرای سیاست‌های پولی

بانک مرکزی اروپا برای رسیدن به هدف ۲ درصدی تورم و نگه داشتن آن مجموعه‌ای از ابزارهای متعارف و غیر متعارف را استفاده می‌کند که مستقیما حجم پول در گردش و نرخ بهره را کنترل می‌کنند. برای تحلیل فاندامنتال در فارکس و درک نوسانات جفت ارزهای مرتبط با یورو باید این ابزارها را بشناسید.

در ادامه هر یک از این ابزارها را به صورت جداگانه معرفی کرده‌ایم.

نرخ‌های بهره کلیدی

نرخ‌های بهره کلیدی سنتی‌ترین و کلیدی‌ترین سلاح ECB است. بانک مرکزی اروپا دارای ۳ نرخ بهره مجزا است که یک کانال با سقف و کف برای هزینه وام گیری در اروپا ایجاد می‌کند:

• نرخ تسهیلات سپرده: نرخ تسهیلات سپرده را بانک‌های تجاری بابت نگهداری پول‌های مازاد خود به صورت آزادانه در ECB دریافت می‌کنند. در دوران بحران این نرخ می‌تواند منفی باشد. امروزه بیشترین تاثیر روی جفت ارزهای یورو را این نرخ بهره دارد.
• نرخ عملیات ریفاینانس اصلی: بر اساس این نرخ بانک‌های تجاری می‌توانند برای یک هفته از ECB پول قرض بگیرند. این نرخ جریان نقدینگی کوتاه مدت سیستم بانکی را تنظیم می‌کند.
• نرخ تسهیلات وام‌دهی نهایی: این نرخ سقف کانال بهره را مشخص می‌کند. بر اساس این نرخ بانک‌ها در مواقع اضطراری به صورت یک روزه از ECB وام دریافت می‌کنند.

برنامه‌های خرید دارایی

زمانی که نرخ بهره به صفر رسید و اقتصاد همچنان در رکود بود؛ ECB ابزار قدرتمندی به نام تسهیل کمی را روی میز می‌گذارد. بانک مرکزی اروپا با چاپ پول جدید شروع به خرید گسترده اوراق قرضه دولتی و شرکتی از بازار می‌کند. این کار میلیاردها یورو نقدینگی را به رگ‌های اقتصاد تزریق می‌کند تا وام گرفتن بسیار ارزان شود.

اجرای سیاست‌های تسهیل کمی به شدت عرضه یورو را افزایش می‌دهد و باعث تضعیف این ارز خواهد شد. در مقابل، زمانی که ECB خریدها را متوقف کرده و اوراق را می‌فروشد؛ یورو تقویت خواهد شد.

عملیات تامین مالی بلندمدت هدفمند

عملیات تامین مالی بلند مدت هدفمند ابزار ابتکاری و خاص بانک مرکزی اروپا است. ECB به جز مداخله مستقیم در بازار، به بانک‌های تجاری وام‌های بسیار ارزان با سررسید ۳ تا ۴ ساله می‌دهد. بانک‌های تجاری فقط در صورتی می‌توانند این وام‌ها با سود بسیار پایین و حتی منفی را دریافت کنند که ثابت کنند پول را به کسب و کارها و مصرف کنندگان وام داده‌اند.

این ابزار باعث رونق کسب و کارها در منطقه یورو شده و نقدینگی را بالا می‌برد. اخبار مربوط به تسویه یا تمدید عملیات تامین مالی می‌تواند روی بازدهی اوراق قرضه در کشورهای اروپایی نوسان ایجاد کند.

مدیریت انتظارات بازار

بانک مرکزی اروپا به صورت شفاف به بازار می‌گوید که در ماه‌ها یا سال‌های آینده قصد دارد چه کار کند. این کار باعث می‌شود تا انتظارات بازار را مدیریت کند. در بازار فارکس هم نگاه‌ها معمولا به آینده است و به این صحبت‌ها به شدت اهمیت داده می‌شود. یک تغییر لحن کوچک در سخنرانی‌ها می‌تواند ارزش یورو را حتی قبل از اعلام نرخ بهره را به صورت رسمی تغییر دهد.

مهم‌ترین گزارش‌های اقتصادی برای ECB

بانک مرکزی اروپا برای تعیین نرخ بهره تنها از گزارش‌های اقتصادی مشخصی استفاده می‌کند. این نهاد بارها تاکید کرده است که تصمیماتش داده محور است. وزن و اهمیت گزارش‌های اقتصادی در ECB با فدرال رزرو بسیار متفاوت است.

در ادامه ۴ گزارش اصلی اثر گذار روی تصمیمات شورای حکام را بررسی خواهیم کرد.

1. شاخص هماهنگ قیمت مصرف‌کننده (HICP)

گزارش HICP معادل شاخص تورم یا شاخص CPI در آمریکا است. از آن جا که منطقه یورو از ۲۰ کشور مختلف تشکیل شده است؛ HICP داده‌های تورمی را از تمامی کشورها جمع آوری کرده و با فرمول هماهنگ و یکسان محاسبه می‌کند.

این گزارش مهم‌ترین داده اقتصادی در اروپا است و به صورت مستقیم روی نرخ‌های بهره کلیدی به ویژه نرخ تسهیلات سپرده اثر می‌گذارد. این گزارش نشان می‌دهد که ماموریت اصلی و قانونی ECB تا چه حد به موفقیت نزدیک شده است.

برای مثال
اگر HICP بالاتر از پیش بینی‌ها و دور از هدف ۲ درصد باشد؛ ECB مجبور به اجرای سیاست‌های انقباضی و افزایش تثبیت نرخ بهره در سطوح بالا می‌شود که منجر به جهش صعودی قیمت یورو خواهد شد. در مقابل،‌ اگر HICP به زیر سطح ۲ درصد افت کند؛ بهانه برای کاهش نرخ بهره فراهم می‌شود و ارزش یورو ریزش می‌کند.

2. شاخص مدیران خرید (PMI) منطقه یورو و آلمان

گزارش‌های PMI رادار زودهنگام رکود و تورم است که وضعیت بخش تولید و خدمات را از نگاه مدیران می‌سنجد. وابستگی شدید اروپا به صادرات و صنعت وابستگی شدید دارد و از این رو گزارش‌های PMI های آلمان و فرانسه به عنوان دو قطب اقتصادی یورو به شدت اهمیت دارند. این گزارش در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد و به عنوان یک اندیکاتور پیشرو شناخته می‌شود.

به عنوان مثال
اگر داده‌های PMI زیر ۵۰ منتشر شوند؛ به معنای رکود قطعی در اقتصاد است و برای افزایش نرخ بهره با احتیاط اقدام می‌کند. حتی ممکن است که به کاهش نرخ بهره هم فکر کند که باعث تضعیف یورو خواهد شد. در مقابل، داده‌های بالای ۵۰ می‌تواند باعث افزایش نرخ بهره و تقویت یورو شود.

3. گزارش رشد دستمزدها

گزارش رشد دستمزدها به یکی از کابوس‌های رئیس بانک مرکزی اروپا تبدیل شده است. اتحادیه‌های کارگری در اروپا به شدت قدرتمند هستند و می‌توانند دستمزدهای بالایی را به کارفرمایان تبدیل کنند. این داده‌ها کمی مهم‌تر از PMI هستند و می‌توانند مانع بزرگی برای افزایش نرخ بهره باشند.

برای نمونه
اگر حقوق کارگزار زیاد شود؛ شرکت افزایش هزینه‌ها را به قیمت کالاها یا خدمات انتقال می‌دهد و تورم افزایش پیدا می‌کند. رشد سریع دستمزدها به ECB می‌گوید که تورم همچنان پا بر جاست و مهار نشده است. در این صورت نرخ بهره تا مدت‌ها بالا می‌ماند و یورو تقویت خواهد شد. کاهش دستمزدها چراغ سبزی برای کاهش نرخ بهره و تضعیف یورو است.

4. نظرسنجی وام‌دهی بانکی

اقتصاد اروپا بر پایه بانک‌ها می‌چرخد. شرکت‌های اروپایی برای تامین مالی به شدت به وام‌های بانکی وابسته هستند. نظر سنجی وام دهی بانکی ۴ بار در سال منتشر می‌شود و به اندازه گزارش PMI اهمیت دارد. اجرای عملیات تامین مالی بلند مدت و تنظیم نقدینگی وابسته به این گزارش است. نظر سنجی وام دهی بانکی نشان دهنده انتقال سیاست پولی است؛ یعنی آیا افزایش نرخ بهره توسط ECB واقعا به اقتصاد واقعی مردم و شرکت‌ها رسیده است یا خیر.

به طور مثال
اگر نظر سنجی نشان دهد بانک‌های تجاری استانداردهای وام دهی را به شدت سخت کرده‌اند و تقاضا برای وام سقوط کرده است؛ یعنی سیاست‌های ECB کار کرده و اقتصاد در حال جمع آوری نقدینگی در بازار است. در این حالت، ECB نیازی به فشار بیشتر ندارد و ممکن است که به سمت سیاست‌های انبساطی برود.

اثرات تصمیمات بانک مرکزی اروپا بر بازار فارکس

تریدرها باید به چند نکته توجه کنند. بازار معمولا به اختلاف نرخ بهره واکنش نشان می‌دهد. برای مثال، اگر فدرال رزرو در یک ماه نرخ بهره را کاهش دهد و در مقابل ECB نرخ بهره را افزایش دهد. موج صعودی شدیدی در جفت ارز EUR/USD شکل می‌گیرد. بازار انتظارات را در نظر می‌گیرد و آینده را معامله می‌کند. از این رو تریدرها مدت‌ها قبل از انتشار داده‌ها اخبار را در بازار اعمال می‌کنند.

آنچه در این درس خواندیم

بانک مرکزی اروپا با تمرکز بر مهار تورم، بازیگر اصلی و تعیین کننده ارزش یورو در بازار فارکس است. تریدرهای فارکس با بررسی تصمیمات این نهاد تصمیم می‌گیرند تا در جفت ارزهای مرتبط با یورو پوزیشن خرید یا فروش بگیرند.

سیاست‌های پولی ECB شامل تغییرات نرخ بهره، برنامه‌های خرید دارایی، عملیا تامین مالی و مدیریت انتظارات می‌شود. گزارش‌های مختلفی هم مانند HICP، PMI، گزارش رشد دستمزدها و نظر سنجی وام دهی بانک‌ها روی سیاست‌های پولی این بانک اثر می‌گذارند.

حالا که بانک مرکزی اروپا را می‌شناسید، در گام بعدی به معرفی بانک‌‌ مرکزی کشورهای انگلستان، ژاپن و کانادا خواهیم پرداخت.