شاخص مدیران خرید (PMI) چیست؟ راهنمای محاسبه و تفسیر در بازار فارکس

خلاصه در یک دقیقه
شاخص PMI (مدیران خرید) سلامت اقتصادی بخش‌های تولیدی و خدماتی را می‌سنجد و عدد ۵۰ مرز میان رشد (بالای ۵۰) و رکود (زیر ۵۰) است. این شاخص شامل زیربخش‌های مهمی مانند سفارشات جدید (بالاترین وزن)، تولید، اشتغال، تحویل تأمین‌کنندگان و موجودی انبار می‌شود.
نسخه «فلش» (Flash) به دلیل انتشار زودهنگام، بیشترین اثر را روی نوسانات بازار دارد و نسخه «نهایی» معمولاً توسط بازار پیشخور شده است. در اقتصادهای پیشرفته، شاخص «خدماتی» وزن بسیار سنگین‌تری نسبت به بخش تولیدی دارد و جهت نقدینگی را تعیین می‌کند. تحلیلگران حرفه‌ای به جای توجه صرف به عدد ۵۰، «تفاوت عدد واقعی با انتظارات بازار» و «روند قبلی داده‌ها» را ملاک معامله قرار می‌دهند.

شاخص مدیران خرید یا PMI چیست؟

شاخص PMI مخفف عبارت Purchasing Managers’ Index است که در زبان فارسی به آن شاخص مدیران خرید گفته می‌شود. PMI یک معیار استاندارد و حیاتی برای سنجش سلامت اقتصادی بخش‌های تولیدی و خدماتی است. این شاخص از طریق نظرسنجی مستقیم از مدیران ارشد زنجیره تأمین و خرید شرکت‌ها به دست می‌آید و دیدگاهی دست‌اول از وضعیت سفارشات جدید، تولید، استخدام و تحویل کالا ارائه می‌دهد.

مدیران خرید اولین کسانی هستند که تغییرات تقاضا را در بازار لمس می‌کنند؛ اگر تقاضا بالا باشد مواد اولیه بیشتری سفارش می‌دهند و اگر رکود در راه باشد، خریدهای خود را متوقف می‌کنند. به همین دلیل، داده‌های استخراج‌شده از رفتار این مدیران، دقیق‌ترین تصویر را از وضعیت فعلی و چشم‌انداز کوتاه‌مدت کسب و کارها ترسیم می‌کند.

قانون طلایی شاخص PMI

شاخص PMI دارای یک قانون طلایی است. عدد ۵۰ در این شاخص به عنوان نقطه صفر مرزی در نظر گرفته می‌شود. اگر شاخص PMI بالاتر از ۵۰ رود؛ به معنای رشد اقتصادی،‌ توسعه شرکت‌ها،‌ استخدام بیشتر و افزایش تولید است. در مقابل،‌ اگر شاخص به زیر ۵۰ بیاید، زنگ خطر برای رکود به صدا در می‌آید. در این شرایط، سفارشات کاهش پیدا کرده و اقتصاد در حال کوچک شدن است.

انواع اصلی شاخص مدیران خرید

شاخص مدیران صرفا یک عدد واحد نیست؛ بلکه برای ارائه تصویر دقیق‌تر از بخش‌های مختلف به چند دسته تفکیک می‌شود. تریدرهای حرفه‌ای وزن و اهمیت هر کدام از این اعداد را در تحلیل فاندامنتال می‌دانند و مطابق با همان اهمیت جهت پوزیشن‌های معاملاتی را مشخص خواهند کرد.

1. شاخص PMI تولیدی

این شاخص وضعیت سلامت و پویایی کارخانه‌ها و بخش‌های صنعتی را می‌سنجد. مدیران خرید در کارخانه‌ها به سؤالاتی درباره سفارشات جدید مواد اولیه، میزان تولیدات، سرعت تحویل تأمین‌کنندگان و سطح استخدام کارگران پاسخ می‌دهند.

بخش تولید به شدت به تجارت جهانی، زنجیره تأمین و صادرات وابسته است. به همین دلیل، افت PMI تولیدی معمولاً اولین سیگنال هشداردهنده از کند شدن چرخ اقتصاد جهانی است. ارز کشورهایی که اقتصادشان به شدت وابسته به صادرات صنعتی است (مانند آلمان در منطقه یورو)، واکنش بسیار شدیدی به افت این شاخص نشان می‌دهد.

2. شاخص PMI خدماتی

این شاخص وضعیت کسب و کارهای غیرتولیدی را بررسی می‌کند؛ بخش‌هایی مانند بانکداری، فناوری اطلاعات، گردشگری، بهداشت و درمان، خرده‌فروشی و حمل‌ونقل. شاید ابتدا فکر کنید که شاخص تولیدی از خدماتی مهم‌تر است؛ اما باید بدانید که در اقتصادهای پیشرفته مانند ایالات متحده آمریکا و بریتانیا بخش خدمات بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد از کل تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهند.

توصیه معاملاتی
اگر قصد معامله روی جفت‌ارزهایی مثل EUR/USD یا GBP/USD را دارید، این موضوع را در نظر داشته باشید که وزن و تاثیر PMI خدماتی بسیار سنگین‌تر از تولیدی است و دلار و پوند انگلیس با انتشار داده‌های خدماتی بیشتر نوسان می‌کنند. با دنبال کردن انتظارات بازار از شاخص خدماتی می‌توانید جریان واقعی نقدینگی را در بازار پیدا کنید.

3. شاخص PMI ترکیبی

شاخص ترکیبی، نمای کلی و جامع از کل اقتصاد یک کشور ارائه می‌دهد. نهادهای سیاست‌گذار مانند فدرال رزرو یا بانک مرکزی اروپا (ECB) برای ارزیابی اینکه آیا کل اقتصاد در فاز رکود (زیر ۵۰) قرار دارد یا رشد (بالای ۵۰)، به این عدد نگاه می‌کنند. اگر قصد دارید تا روندهای بلند مدت در جفت ارزها را بررسی کنید؛ باید به شاخص ترکیبی توجه کنید.

علت اهمیت PMI در اقتصاد

شاخص PMI به عنوان اندیکاتور پیشرو شناخته می‌شود که داده‌های اقتصادی را زودتر به نهادهای مالی می‌رساند. سایر شاخص‌های اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی یا آمارهای اشتغال وضعیت ماه‌های گذشته را به اطلاع تحلیلگران می‌رسانند.

شاخص مدیران خرید به دلیل سرعت بالای جمع‌آوری داده‌ها و انتشار ماهانه، تغییرات چرخه تجاری را در همان لحظه وقوع و پیش از ثبت در آمارهای رسمی آشکار می‌کند. این ویژگی به تحلیلگران اجازه می‌دهد تا فشارهای تورمی و سیاست‌های احتمالی بانک مرکزی را پیش بینی کنند.

شاخص مدیران خرید چگونه محاسبه می‌شود؟

شاخص مدیران خرید بر اساس داده‌های جمع آوری شده از مدیران شرکت‌ها در ۵ بخش مختلف تشکیل می‌شود. موسساتی مانند ISM و S&P Global از فاکتورهای زیر برای محاسبه عدد نهایی PMI استفاده می‌کنند:

سفارشات جدید (New Orders) – وزن ۳۰٪

این بخش میزان تقاضای جدیدی که از سوی مشتریان ثبت شده است را می‌سنجد. از آنجا که کارخانه‌ها بر اساس سفارشات امروز برای فردای خود برنامه‌ریزی می‌کنند، این بخش بالاترین وزن را در محاسبه نهایی دارد.

سطح تولید (Production) – وزن ۲۵٪

این فاکتور نشان می‌دهد که کارخانه‌ها در ماه جاری دقیقاً چقدر کالا تولید کرده‌اند. این عدد ارتباط مستقیمی با تولید ناخالص داخلی (GDP) دارد، اما چون سریع‌تر منتشر می‌شود، برای تریدرها جذاب‌تر است.

اشتغال (Employment) – وزن ۲۰٪

آیا کارخانه‌ها در حال استخدام نیروی جدید هستند یا در حال تعدیل نیرو؟ این بخش پیش بینی کننده بسیار خوبی برای گزارش‌های مهم اشتغال (مانند NFP در آمریکا) است.

زمان تحویل تأمین‌کننده (Supplier Deliveries) – وزن ۱۵٪

در اقتصاد، اگر تحویل مواد اولیه طول بکشد، نشان‌دهنده این است که تأمین‌کنندگان به دلیل حجم بالای سفارشات شلوغ هستند. بنابراین، تأخیر بیشتر به معنای تقاضای بالاتر است و نمره PMI را افزایش می‌دهد. البته همواره هم این موضوع صادق نیست و گاهی به دلیل شرایط تحریمی و مشکلات ایجاد شده در زنجیره تامین باعث کاهش نمره PMI می‌شود.

موجودی انبار (Inventories) – وزن ۱۰٪

این بخش میزان کالاهای ساخته‌شده و انبارشده را می‌سنجد. افزایش شدید موجودی انبار معمولاً نشانه بدی است، زیرا نشان می‌دهد کالاها روی دست تولیدکننده مانده و فروش نرفته‌اند.

چرا «سفارشات جدید» از عدد کل مهم‌تر است؟
موسسات مالی بزرگ هنگام انتشار داده‌های PMI مستقیم به سراغ عدد سفارشات جدید می‌روند. وقتی سفارشات جدید افزایش پیدا می‌کند؛ یک زنجیره رشد در اقتصاد شکل می‌گیرد:
1. کارخانه مجبور می‌شود ماه آینده تولید را افزایش دهد.
2. برای تولید بیشتر، مجبور است نیروی کار جدید استخدام کند.
3. افزایش تقاضا به کارخانه‌ها قدرت قیمت‌گذاری می‌دهد، در نتیجه قیمت نهایی کالاها بالا می‌رود که این یعنی «تورم آینده».
اگر عدد کل PMI زیر ۵۰ باشد؛ اما زیر بخش «سفارشات جدید» ناگهان رشد شدیدی را ثبت کند، تریدر حرفه‌ای می‌داند که این رکود رو به پایان است و فاز رشد از ماه آینده آغاز خواهد شد. این یعنی شکار زود هنگام یک روند صعودی قبل از اینکه بقیه بازار متوجه آن شوند.

تفاوت Flash PMI و Final PMI چیست؟

اگر به تقویم اقتصادی نگاه کنید، متوجه می‌شوید که شاخص مدیران خرید (مخصوصاً برای منطقه یورو و بریتانیا) در دو مرحله و با فاصله حدوداً یک هفته‌ای منتشر می‌شود: نسخه Flash و نسخه Final. درک تفاوت این دو، مرز بین سود گرفتن از بازار و گیر افتادن در یک بازار بدون نوسان است.

شاخص Flash PMI

این نسخه معمولاً در هفته پایانی همان ماهی که در حال بررسی است منتشر می‌شود. مؤسسات نظرسنجی مثل S&P Global منتظر دریافت تمام پاسخ‌ها نمی‌مانند؛ بلکه وقتی حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد فرم‌ها از مدیران خرید جمع‌آوری شد، فوراً یک نسخه اولیه یا «فلش» منتشر می‌کنند تا سریع‌ترین نمای ممکن از اقتصاد را به بازار بدهند.

شاخص Final PMI

حدود یک هفته بعد (معمولاً در روزهای اول ماه جدید میلادی)، زمانی که آن ۱۰ تا ۱۵ درصد پاسخ‌های باقی‌مانده هم به دست مؤسسه رسید، نسخه نهایی منتشر می‌شود که ممکن است یک یا دو دهم اعشار با نسخه فلش تفاوت داشته باشد.

قانون معاملاتی
پول هوشمند همیشه Flash PMI را در نظر می‌گیرد و مطابق با آن پوزیشن‌های معاملاتی را باز می‌کند. برای تحلیل فاندامنتال نیاز است تا روی فارکس فکتوری به دنبال داده‌های Flash PMI باشید. بیشترین میزان نوسان در زمان انتشار این داده در بازار ایجاد می‌شود.

چرا شاخص PMI در بازار فارکس اهمیت دارد؟

قیمت‌ها در بازار فارکس بر اساس اتفاقات آینده معامله می‌شوند و این شاخص PMI است که چشم انداز آینده را به تریدرهای فارکس می‌دهد. در ادامه سه دلیل کلیدی برای محبوبیت این شاخص در بین ابزارهای تحلیل فاندامنتال را بررسی می‌کنیم.

پیش‌بینی زودهنگام سیاست‌های بانک مرکزی

بانک‌های مرکزی مانند فدرال رزرو برای تغییر نرخ بهره به دو عامل تورم و رشد اقتصادی نگاه می‌کنند. شاخص PMI هر دو سیگنال را به صورت همزمان منتشر می‌کند. وقتی سفارشات جدید و قیمت‌های پرداختی در گزارش PMI افزایش پیدا می‌کند؛ تریدرهای نهادی برای ماه‌های آینده تورم را پیش بینی می‌کنند. تورم بالاتر به معنای افزایش نرخ بهره و تقویت ارز است.

ترید بر اساس واگرایی اقتصاد کلان

در بازار فارکس همیشه یک اقتصاد در برابر اقتصاد دیگر می‌سنجد. داده‌های PMI بهترین ابزار برای پیدا کردن واگرایی در دو اقتصاد است. اگر PMI بریتانیا در فاز صعودی و بالای ۵۰ باشد و PMI اتحادیه اروپا وارد رکود شود و زیر ۵۰ منتشر شود؛ پول هوشمند به سمت خرید پوند می‌رود. این اختلاف در دو گزارش منتشر شده یک روند صعودی قدرتمند در جفت ارز EURGBP ایجاد می‌کند.

تزریق نقدینگی و نوسانات لحظه‌ای

برای اسکالپرها و دی تریدرها لحظه انتشار Flash PMI از طرف ISM آمریکا یا S&P Global بریتانیا نوسانات مناسبی در بازار ایجاد می‌شود و حجم نقدینگی زیادی وارد بازار خواهد شد. اگر عدد تفاوت معناداری با پیش بینی فارکس فکتوری فارسی داشته باشد؛ در کسری ثانیه کندل‌های ۵۰ تا ۱۰۰ پیپی روی جفت ارزهای اصلی و طلا ایجاد می‌شود.

مهم‌ترین نهادهای منتشرکننده PMI در تقویم اقتصادی

وقتی تقویم اقتصادی را باز کنید؛ متوجه خواهید شد که در طول یک ماه ده‌ها گزارش PMI از کشورهای مختلف منتشر می‌شود که نیاز نیست همه آن‌ها را یادداشت کنید. تنها PMI کشورهایی مهم است که اقتصادی وابسته به صادرات دارند و قصد دارید که روی جفت ارزهایشان معامله کنید. در ادامه سه نهاد اصلی و قدرتمند را معرفی می‌کنیم که داده‌هایشان توانایی جا به جا کردن روندهای کلان در جفت ارزها و طلا را دارند.

1. موسسه ISM

موسسه مدیریت تامین (ISM)، قدیمی‌ترین و معتبرترین نهاد منتشرکننده داده‌های اقتصادی در ایالات متحده است. وقتی صحبت از اقتصاد آمریکا و شاخص دلار (DXY) می‌شود، داده‌های ISM حرف اول و آخر را می‌زنند. فدرال رزرو برای تصمیم‌گیری‌های تورمی خود، مستقیماً به گزارش‌های ISM استناد می‌کند.

گزارش ISM Services PMI (بخش خدمات آمریکا) که معمولاً در روزهای سوم یا چهارم هر ماه میلادی منتشر می‌شود، یکی از سه خبر مهم کل ماه برای تریدرهای طلا (XAUUSD) و یورو/دلار (EURUSD) است. هرگونه افت شدید در این شاخص، بلافاصله باعث پرواز قیمت طلا می‌شود.

2. موسسه S&P Global

این موسسه مرجع اصلی جمع آوری و انتشار داده‌های شاخص مدیران خرید برای کشورهای منطقه یورو (به‌ویژه آلمان و فرانسه) و همچنین بریتانیا است. S&P Global برای اقتصاد آمریکا هم گزارش PMI منتشر می‌کند. البته در آمریکا داده‌های این موسسه چندان اعتبار ندارند و بیشتر به ISM توجه می‌شود.

برای ترید روی جفت‌ارزهای EUR/USD و GBP/USD، باید منتظر گزارش Flash PMI موسسه S&P Global باشید که معمولاً در روزهای ۲۳ یا ۲۴ هر ماه منتشر می‌شود. داده‌های نهایی (Final) این موسسه اهمیت معاملاتی ندارند.

3. شاخص Caixin

کشور چین دو نوع گزارش PMI دارد: شاخص رسمی دولت (NBS) که شرکت‌های بزرگ دولتی را بررسی می‌کند و شاخص Caixin که توسط یک موسسه خصوصی (با همکاری S&P Global) منتشر می‌شود و تمرکز آن روی شرکت‌های کوچک و متوسط صادرات محور است.

سرمایه‌گذاران خارجی و تریدرهای فارکس، به داده‌های خصوصی Caixin بسیار بیشتر از آمارهای دولتی چین اعتماد دارند؛ زیرا تصویر واقعی‌تری از کف کارخانه‌ها ارائه می‌دهد. اقتصاد چین مستقیماً در فارکس ترید نمی‌شود؛ اما شریک تجاری اول استرالیا و نیوزیلند است. اگر PMI تولیدی Caixin قوی منتشر شود، نشان‌دهنده افزایش تقاضای چین برای سنگ آهن و مس است. این خبر یک کاتالیزور صعودی بسیار قدرتمند برای دلار استرالیا (AUD/USD) و دلار نیوزیلند (NZD/USD) محسوب می‌شود.

راز حرفه‌ای معامله‌گری
اگر داده‌های S&P Global و ISM درباره اقتصاد آمریکا با هم اختلاف معناداری داشتند؛ باید گزارش ISM را مدنظر قرار دهید. فدرال رزرو مرجعیت و اعتبار ISM را بیشتر می‌داند و بر اساس آن تصمیم گیری می‌کند. الگوریتم‌های معاملاتی بانک‌ها هم فقط روی گزارش‌های این نهاد تنظیم شده‌اند.

اشتباهات رایج در تحلیل شاخص PMI

حتی با درک کامل مفهوم PMI هم بسیاری از تریدرهای خرد در زمان انتشار خبر دچار ضررهای سنگین می‌شوند. این اشتباهات به دلیل تله‌های تحلیلی است که اسمارت مانی برای تریدرهای تازه کار ایجاد می‌کند. در ادامه به ۴ اشتباه رایج و نابود کننده در ترید با گزارش PMI اشاره می‌کنیم:

تکیه صرف به مرز ۵۰ و نادیده گرفتن «روند»

تریدرهای تازه کار تنها به عدد گزارش توجه می‌کنند و بر اساس آن پوزیشن می‌گیرند. برای مثال، با انتشار گزارش PMI روی عدد ۵۲ برای اقتصاد آمریکا روی جفت ارز EURUSD پوزیشن فروش می‌گیرند. این در حالی است که بازار فارکس به روند واکنش نشان می‌دهد. اگر در سه ماه گذشته PMI اعداد ۵۸، ۵۶ و ۵۴ را ثبت کرده باشد؛ نشان دهنده شیب نزولی در اقتصاد است و باید پوزیشن خرید گرفت.

نادیده گرفتن تفاوت «عدد واقعی» با «انتظارات بازار»

تریدر تازه کار مشاهده می‌کند که شاخص PMI آمریکا از ۵۱ ماه گذشته به ۵۳ در این ماه رسیده است؛ اما باز هم شاخص دلار روند نزولی دارد. دلیل این اتفاق را می‌توان در انتظارات بازار جست و جو کرد. اگر بازار پیش بینی کرده باشد که PMI این ماه روی ۵۵ است؛ تفاوت عدد واقعی و انتظارات ناامیدی در بازار ایجاد می‌کند و باعث می‌شود که نقدینگی از دلار خارج شود. باید دقت کنید که بازار وزن بیشتری به تفاوت انتظارات با عدد واقعی می‌دهد.

معامله روی Final PMI

تریدر منتظر می‌ماند تا در هفته اول ماه جدید گزارش نهایی PMI بریتانیا منتشر شود و سپس روی جفت ارز یورو به پوند معامله می‌کند. این در حالی است که بازار هیچ واکنشی به این گزارش نمی‌دهد. در واقع بازار در هفته قبل با انتشار Flash PMI اخبار را پیشخور کرده است.

وزن‌دهی یکسان به اقتصادهای تولیدمحور و خدماتی

تریدر با مشاهده افت شدید PMI تولیدی بریتانیا فورا روی جفت ارز GBPUSD پوزیشن فروش می‌گیرد؛ اما ناگهان پوند تقویت می‌شود و جفت ارز به سمت بالا حرکت می‌کند. علت این اتفاق وابستگی ۸۰ درصدی اقتصاد بریتانیا به بخش خدمات است. اگر PMI خدماتی بریتانیا قوی منتشر شده باشد؛ پول هوشمند به سمت خرید پوند و فروش دلار می‌رود.

تمرین عملی
در سال ۲۰۱۵، با سقوط شدید قیمت کامودیتی‌ها و کند شدن فعالیت کارخانه‌ها، شاخص PMI بخش تولیدی چین که توسط مؤسسه Caixin منتشر می‌شود، سقوط معناداری را ثبت کرد و به زیر مرز ۵۰ رسید.
با توجه به وابستگی شدید اقتصاد استرالیا به صادرات مواد خام به چین، به نظر شما معامله‌گران چگونه از این واگرایی و افت در داده‌های Caixin برای پیش‌بینی وضعیت اقتصادی و تغییر روند دلار استرالیا (AUD/USD) بهره بردند؟
دیدگاه خود را در کامنت‌ها به اشتراک بگذارید.

آنچه در این درس آموختیم

شاخص PMI بهترین راهنما برای تعیین نرخ بهره است و از طرف دیگر به تریدرهای فارکس هم برای پوزیشن گیری در بازار سیگنال ارائه می‌دهد. این شاخص به صورت همزمان هم داده‌های تورمی و رشد اقتصادی را مشخص می‌کند تا تریدرها بدانند که در آینده ارز کدام کشور تقویت خواهد شد. البته در تحلیل و تفسیر این داده‌ها باید دقت بالایی داشته باشید تا هنگام باز کردن پوزیشن دچار ضرر و زیان نشوید.

در این درس به مفهوم PMI و نحوه تفسیر آن پرداختیم. در ادامه دروس آکادمی ایران ریبیت، می‌خواهیم دیگر شاخص‌های اقتصادی مانند آمار خرده فروشی، شاخص سفارش کالاهای با دوام، شاخص ساخت و ساز و مسکن، شاخص اعتماد مصرف کننده و در نهایت تفاوت تراز تجاری و حساب جاری بپردازیم. پس حتما تا انتهای دروس آکادمی با ما همراه باشید.