خلاصه این درس در یک دقیقه
ریسک سیاسی (عدم قطعیت در تصمیمات داخلی یک کشور) و ریسک ژئوپلیتیکی (تنش‌های بین‌المللی) مستقیماً روی قیمت ارزها اثر نمی‌گذارند، بلکه از طریق شش کانال اقتصادی شامل احساسات ریسک‌پذیری، تجارت، قیمت کالاها، جریان سرمایه، تورم و انتظارات پولی اقتصاد را تغییر می‌دهند.
در بازارهای مالی، خود خبر اهمیت کمتری نسبت به غافلگیری بازار دارد؛ رویدادهایی که از قبل پیش‌بینی شده‌اند، پیش‌خور می‌شوند و بازار به آنها واکنش شدیدی نشان نمی‌دهد.
همچنین به دلیل تفاوت در میزان در معرض خطر بودن اقتصادها، یک بحران واحد اثر یکسانی روی تمام ارزها ندارد. یک معامله‌گر حرفه‌ای می‌داند که اثر مستقیم و هیجانی خبر معمولاً گذرا است، اما اثر غیرمستقیم آن که از طریق تغییر انتظارات از نرخ بهره بانک مرکزی ایجاد می‌شود، روند اصلی فارکس را می‌سازد و نباید فریب برگشت‌های قیمتی ناشی از معاملات تیترمحور را خورد.
تفاوت ریسک سیاسی و ریسک ژئوپلیتیک چیست؟
برای شروع تحلیل، ابتدا باید ماهیت رویدادی که با آن مواجه هستیم را بشناسیم. در اقتصاد کلان، همه اخبار سیاسی اثر یکسانی ندارند. ما این رویدادها را به چهار دسته مشخص تقسیم می‌کنیم تا مسیر تحلیل روشن‌تر شود.
ریسک سیاسی معمولاً محدود به مرزهای یک کشور است. برگزاری انتخابات، تغییر کابینه دولت، تغییر قوانین مالیاتی یا حتی ناآرامی‌های داخلی در این دسته قرار می‌گیرند. این رویدادها مستقیماً چشم‌انداز اقتصادی همان کشور را تغییر می‌دهند.
اما ریسک ژئوپلیتیک، پدیده‌ای فرامرزی است و به رقابت قدرت‌ها، بلوک‌بندی‌های جهانی و تنش‌های بین‌المللی ارتباط دارد.
برای اینکه تحلیل دقیق‌تری داشته باشیم، معامله‌گران حرفه‌ای شوک‌ها را در چهار دسته طبقه‌بندی می‌کنند:
- شوک‌های سیاسی داخلی: مانند پیروزی غیرمنتظره یک حزب در انتخابات که سیاست‌های اقتصادی متفاوتی دارد.
- شوک‌های ژئوپلیتیک بین‌المللی: مانند درگیری‌های نظامی میان دو یا چند کشور.
- شوک‌های ژئواکونومیک (اقتصاد سیاسی): مانند وضع تعرفه‌های گمرکی، تحریم‌های مالی و محدودیت در جابه‌جایی سرمایه.
- شوک‌های امنیتی و اختلال در عرضه: مانند حمله به زیرساخت‌های انرژی یا بسته شدن تنگه‌های مهم تجاری.
این تفکیک به ما کمک می‌کند تا در زمان وقوع یک خبر، سریعاً تشخیص دهیم که این رویداد قرار است کدام بخش از ماشین اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد.
اخبار سیاسی چگونه بر نرخ ارز و بازار فارکس تأثیر می‌گذارند؟
حالا باید به این سؤال پاسخ دهیم: رویدادهای سیاسی از چه طریقی به تغییر نرخ ارز تبدیل می‌شوند؟
در تحلیل فاندامنتال، ما یک چارچوب مشخص به نام «مکانیسم انتقال» داریم. ابتدا شوک سیاسی رخ می‌دهد. این شوک روی تجارت، قیمت انرژی یا زنجیره تامین اثر می‌گذارد.
این تغییرات، تورم و رشد اقتصادی را دستخوش تغییر می‌کنند. در این مرحله، بانک مرکزی وارد عمل شده و سیاست پولی (مثل نرخ بهره) را تغییر می‌دهد و همین امر باعث جابه‌جایی جریان سرمایه و تغییر ارزش ارز می‌شود.
بررسی یک رویداد واقعی: آغاز جنگ روسیه و اوکراین (فوریه ۲۰۲۲)
با شروع این درگیری نظامی، شوک بزرگی به بازار انرژی وارد شد و قیمت گاز طبیعی در اروپا جهش بی‌سابقه‌ای را تجربه کرد. این اتفاق باعث شد تورم در منطقه یورو به‌شدت بالا برود. بانک مرکزی اروپا (ECB) برای مهار این تورم مجبور شد نرخ بهره را افزایش دهد. در حالت عادی، افزایش نرخ بهره باید باعث تقویت یورو می‌شد. اما چرا در سپتامبر ۲۰۲۲، ارزش یورو در برابر دلار (EUR/USD) به زیر عدد ۱.۰۰۰۰ (زیر سطح برابری) سقوط کرد؟
دلیل این اتفاق این بود که بازار فارکس فقط به نرخ بهره نگاه نمی‌کند. منطقه یورو واردکننده خالص انرژی است و این جنگ، خطر رکود اقتصادی عمیق در اروپا را به‌شدت افزایش داد. معامله‌گران متوجه شدند که آسیب این رویداد به رشد اقتصادی اروپا بسیار بیشتر از آمریکاست.
بنابراین سرمایه‌ها از یورو خارج و به سمت دلار آمریکا که اقتصادش استقلال انرژی داشت، حرکت کردند. این رویداد به‌خوبی نشان می‌دهد که چرا واکنش ارزها به یک بحران واحد، به دلیل ساختار متفاوت اقتصادشان، کاملاً متفاوت است.
چرا تأثیر بحران‌های ژئوپلیتیک بر ارزها متفاوت است؟
با درک مکانیسم بالا، حالا می‌توانیم به یک سؤال کلیدی پاسخ دهیم. چرا وقتی یک جنگ بزرگ رخ می‌دهد، ارزش پول یک کشور سقوط می‌کند، اما پول کشور دیگر تقویت می‌شود؟
در اقتصاد مدرن، ریسک‌های ژئوپلیتیک لزوماً نظامی نیستند. جنگ‌های تجاری و تحریم‌ها، از مهم‌ترین عواملی هستند که ساختار بازار ارز را تغییر می‌دهند. وقتی کشوری روی کالاهای وارداتی تعرفه وضع می‌کند، هدفش حمایت از تولید داخل است، اما این تصمیم واکنش‌های زنجیره‌ای به دنبال دارد.
یک نمونه بارز این موضوع: جنگ تجاری آمریکا و چین (۲۰۱۸ و ۲۰۱۹)
وقتی دولت وقت آمریکا تعرفه‌های سنگینی بر واردات کالاهای چینی وضع کرد، بازار ارز واکنش دقیقی نشان داد. بانک مرکزی چین اجازه داد تا یوان (CNY) در برابر دلار تضعیف شود و از مرز روانی ۷.۰۰ عبور کند. چرا؟ چون ارز ارزان‌تر باعث می‌شد کالاهای چینی در بازارهای جهانی ارزان‌تر تمام شوند و تا حدودی اثر تعرفه‌های آمریکا خنثی شود.
نکته جالب‌تر برای معامله‌گران فارکس، واکنش دلار استرالیا (AUD) به این رویداد بود. اقتصاد استرالیا وابستگی شدیدی به صادرات مواد معدنی به چین دارد. با شروع این جنگ تجاری و نگرانی از کند شدن اقتصاد چین، دلار استرالیا نیز دچار افت ارزش شد، با وجود اینکه استرالیا مستقیماً در این جنگ تجاری نقشی نداشت. این همان مکانیسم انتقالی است که یک معامله‌گر فاندامنتال باید آن را بشناسد.
جنگ تجاری و تحریم‌ها چه تأثیری بر بازار فارکس دارند؟
امروزه بسیاری از نبردهای ژئوپلیتیک، بدون شلیک حتی یک گلوله و در زمین اقتصاد رخ می‌دهند. تعرفه‌های گمرکی و تحریم‌ها یکی از اصلی‌ترین محرک‌های بازار فارکس هستند.
وقتی کشوری روی واردات تعرفه وضع می‌کند، زنجیره تأمین جهانی مجبور به تغییر می‌شود. شرکت‌ها کارخانه‌های خود را جابه‌جا می‌کنند و هزینه‌های تولید بالا می‌رود. اما تأثیر مهم‌تر در بازار ارز، پدیده‌ای به نام چندپارگی مالی یا Financial Fragmentation است.
وقتی تحریم‌های مالی اعمال می‌شود، دسترسی یک کشور به شبکه‌های پرداخت جهانی یا دلار محدود می‌گردد. در این شرایط، بازارِ تبادل ارز آن کشور به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. گزارش‌های بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS) نشان می‌دهد که این محدودیت‌ها نقدشوندگی را به شدت کاهش داده و باعث ایجاد اختلاف قیمت‌های شدید در تبادلات ارزی می‌شود.
چگونه ریسک سیاسی و ژئوپلیتیک را در فارکس اندازه‌گیری کنیم؟
برای یک تحلیل‌گر، صرفاً خواندن اخبار کافی نیست؛ او نیاز به داده‌های قابل اندازه‌گیری دارد.
در بازارهای مالی ابزارهای مشخصی برای این کار وجود دارد:
- شاخص ریسک ژئوپلیتیک: این شاخص که توسط محققان اقتصادی (مانند کالدارا و ایاکوویلو) توسعه یافته، حجم پوشش اخبار مرتبط با تنش‌ها را در سراسر جهان اندازه‌گیری می‌کند. این یک دماسنج عالی برای سنجش میزان نگرانی کلی بازار است.
- قراردادهای بیمه بدهی (CDS): وقتی ریسک سیاسی در یک کشور بالا می‌رود، سرمایه‌گذاران نگران می‌شوند که دولت نتواند بدهی‌های خود را بپردازد. در نتیجه، هزینه بیمه کردن اوراق قرضه آن کشور (CDS) گران می‌شود. افزایش سریع CDS یک کشور، هشدار زودهنگامی برای خروج سرمایه و سقوط احتمالی ارزش ارز آن است.
خبر پیش خور شده چیست و چرا انتظار بازار از خود خبر مهم‌تر است؟
یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که هر معامله‌گر باید درک کند، تفاوت میان چیزی است که بازار انتظار دارد و چیزی که در واقعیت رخ می‌دهد. بازار همیشه تلاش می‌کند آینده را پیش‌بینی کرده و قیمت‌ها را بر اساس آن پیش‌بینی تنظیم کند.
بررسی نمونه واقعی: همه‌پرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (2016)
پیش از اعلام نتایج، نظرسنجی‌ها نشان می‌دادند که بریتانیا در اتحادیه اروپا باقی می‌ماند. بازارها این خبر را پیش‌بینی کرده و به اصطلاح پیش‌خور کرده بودند؛ به طوری که پوند انگلستان در برابر دلار (GBP/USD) در محدوده‌های بالای ۱.۵۰ معامله می‌شد.
اما وقتی در ساعات اولیه صبح مشخص شد که رای به خروج پیروز شده است، یک شوک عظیم به بازار وارد شد، زیرا این واقعیت با انتظار بازار کاملاً در تضاد بود.
نتیجه این شد که پوند در یک روز حدود ۱۰ درصد ارزش خود را از دست داد. این رویداد به ما ثابت می‌کند که در تحلیل فاندامنتال، خود رویداد به تنهایی اهمیت ندارد، بلکه میزان غافلگیری بازار از آن رویداد است که نوسانات بزرگ را ایجاد می‌کند.
تمرین عملی
برای اینکه مسیر فکری این درس در ذهن شما تثبیت شود، بیایید یک رویداد واقعی دیگر را با هم تحلیل کنیم:
تمرین: در سپتامبر ۲۰۱۹، تاسیسات نفتی آرامکو در عربستان سعودی مورد حمله پهپادی قرار گرفت. این رویداد باعث شد نیمی از تولید نفت عربستان موقتاً متوقف شود و در روز دوشنبه، قیمت جهانی نفت خام با حدود ۱۹ درصد جهش بازگشایی شد. با توجه به اینکه می‌دانیم اقتصاد کانادا یکی از صادرکنندگان بزرگ نفت خام است و در مقابل، ژاپن کشوری است که تقریباً تمام انرژی مورد نیاز خود را وارد می‌کند، تحلیل کنید که این رویداد امنیتی-سیاسی، چه تأثیر منطقی و فاندامنتالی بر جفت‌ارز CAD/JPY (دلار کانادا به ین ژاپن) در آن مقطع گذاشت و چرا؟
تحلیل و پاسخ خود را در بخش کامنت‌های همین درس بنویسید. کارشناسان آکادمی ایران ریبیت و سایر دانشجویان دوره، پاسخ شما را با دقت بررسی می‌کنند تا در یک گفت‌وگوی آموزشی، با هم به دقیق‌ترین تحلیل برسیم. این مشارکت به شما کمک می‌کند مفاهیم را در شرایط واقعی بازار پیاده‌سازی کنید.
آنچه در این درس خواندیم
در این درس مسیری را طی کردیم تا نشان دهیم رویدادهای ژئوپلیتیک چگونه در بازار فارکس ترجمه می‌شوند. دیدیم که اخبار سیاسی مستقیماً نرخ ارز را تعیین نمی‌کنند، بلکه این تغییرات در تجارت، تورم، نرخ بهره و رشد اقتصادی هستند که اثر شوک‌ها را به قیمت‌ها منتقل می‌کنند.
اکنون می‌دانیم که تحلیل‌گر فاندامنتال به جای واکنش لحظه‌ای به تیتر اخبار، مسیر حرکت پول و تغییرات ساختاری اقتصاد را ردیابی می‌کند.
حالا که مکانیزم انتقال رویدادهای سیاسی به اقتصاد را می‌شناسیم، به یک رفتار بسیار مهم در بازارهای مالی می‌رسیم. وقتی جهان با نااطمینانی شدید و شوک‌های امنیتی روبه‌رو می‌شود، پول‌های بزرگ و سرمایه‌گذاران نهادی دقیقاً چه واکنشی نشان می‌دهند؟ چرا در اوج بحران‌ها، برخی دارایی‌ها به‌طور ناگهانی با تقاضای عظیم مواجه می‌شوند و سرمایه‌ها به سمت پناهگاه‌های امن سرازیر می‌شوند؟
برای درک این جابه‌جایی‌های بزرگ و روانشناسی پشت آنها، در درس بعدی وارد مفهوم تاثیر جنگ بر شرایط بازار خواهیم شد.
هنوز کسی نظری نداده!
شما می‌توانید اولین نفری باشید که نظری در این مقاله ثبت می‌کند.
اولین نفر باشید که نظر می‌دهید