تولید ناخالص داخلی یا جی دی پی

انواع تولید ناخالص داخلی

می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی که وضعیت کلی اقتصاد یک کشور را نشان می‌دهد، تولید ناخالص داخلی است. آشنایی با انواع مختلف آن به شما کمک می‌کند تا تصویر دقیق‌تری از سلامت اقتصادی کشور مورد نظر به دست آورید.

در ادامه با معرفی انواع تولید ناخالص داخلی و ذکر مثال‌هایی از شرایط اقتصادی کشور خودمان، تلاش خواهیم کرد این مفاهیم را به شکلی ساده‌تر و قابل‌درک‌تر توضیح دهیم.

تولید ناخالص داخلی اسمی

در تولید ناخالص داخلی اسمی، ارزش کل تولیدات یک کشور بر اساس قیمت‌های روز بازار محاسبه می‌شود. برای مثال در ایران، با توجه به نرخ بالای تورم، جی دی پی اسمی می‌تواند شاخصی گمراه‌کننده برای تحلیلگران باشد. فرض کنید میزان تولید خودرو در یک سال تغییری نکند، اما قیمت آن ۵۰ درصد افزایش یابد؛ در این حالت، آمار جی دی پی اسمی ممکن است رشد نشان دهد، در حالی که در واقع هیچ ارزش افزوده واقعی ایجاد نشده و فقط افزایش قیمت ناشی از تورم باعث این رشد ظاهری شده است.

تولید ناخالص داخلی واقعی

می‌توان گفت یکی از دقیق‌ترین معیارها برای سنجش سلامت اقتصاد یک کشور، تولید ناخالص داخلی واقعی است. در این شاخص، اثر تورم حذف می‌شود؛ یعنی ارزش کل تولیدات در یک سال مشخص بر اساس قیمت‌های ثابت یک سال مبنا محاسبه می‌گردد.

برای نمونه، زمانی که در اخبار می‌شنوید اقتصاد ایران مثلا ۴ درصد رشد کرده، منظور همان جی دی پی واقعی است؛ یعنی تولید کالاهایی مانند فولاد، خدمات پزشکی یا محصولات پتروشیمی به‌صورت واقعی و مقداری نسبت به سال قبل ۴ درصد افزایش یافته است.

نرخ رشد تولید ناخالص داخلی چیست؟

اکثر اقتصاددانان برای تحلیل و ارائه گزارش‌های اقتصادی، تمرکز خود را بر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی می‌گذارند که مستقیما از جی‌ دی‌ پی واقعی به دست می‌آید. این نرخ، درصد تغییرات جی‌دی‌پی واقعی را در یک دوره زمانی مشخص (مثلا یک فصل یا یک سال) نسبت به دوره قبل نشان می‌دهد.

به عنوان مثال، چین در چند دهه اخیر به طور میانگین سالانه بین ۸ تا ۱۰ درصد رشد واقعی را تجربه کرده است؛ رشدی که نشان می‌دهد اندازه اقتصاد این کشور طی مدت‌زمانی کوتاه چندین برابر شده است.

سرانه تولید ناخالص داخلی

سرانه تولید ناخالص داخلی، نشان‌دهنده میانگین سطح رفاه جامعه است و از تقسیم جی‌ دی‌ پی (اسمی یا واقعی) بر جمعیت کل کشور به دست می‌آید. این شاخص اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است کشوری از طریق افزایش درآمدهای نفتی رشد اقتصادی ثبت کند، اما اگر این رشد به ایجاد اشتغال و افزایش درآمد واقعی مردم منجر نشود، سهم هر فرد از اقتصاد تغییر نخواهد کرد.

تولید ناخالص داخلی برابری قدرت خرید

تولید ناخالص داخلی برابری قدرت خرید، ابزاری است برای مقایسه اندازه اقتصاد کشورها با حذف تفاوت نرخ ارز. به‌عنوان مثال، اگر بخواهیم اقتصاد ایران را با نرخ ارز آزاد مثلا ۱۰۵ هزار تومان برای هر دلار محاسبه کنیم، اندازه اقتصاد بسیار کوچک به نظر می‌رسد. اما در شاخص PPP، محاسبه بر اساس سبدی از کالاها و خدمات مشابه مانند هزینه مسکن، خوراک و حمل‌ونقل انجام می‌شود.

در ایران، چون قیمت کالاها و به‌ویژه خدمات داخلی بسیار پایین‌تر از کشورهای توسعه‌یافته مانند آمریکا است، مقدار جی دی پی برابری قدرت خرید معمولا بسیار بزرگ‌تر از جی‌دی‌پی دلاری اسمی محاسبه می‌شود.

تفاوت تولید ناخالص داخلی (GDP) و تولید ناخالص ملی (GNP)

مهم‌ترین تفاوت بین تولید ناخالص داخلی و تولید ناخالص ملی در مرزهای جغرافیایی آن‌هاست. به‌طور کلی، تولید ناخالص داخلی (GDP) شامل ارزش تمام کالاها و خدماتی است که در داخل مرزهای یک کشور تولید می‌شوند؛ فرقی ندارد تولیدکننده یک شرکت ایرانی باشد یا یک شرکت خارجی که در آن کشور فعالیت می‌کند.

برای مثال، اگر یک شرکت خارجی در ایران پروژه‌ای پیمانکاری انجام دهد، ارزش تولیدات آن در جی‌ دی‌ پی ایران محاسبه می‌شود.

اما در مقابل، تولید ناخالص ملی (GNP) به درآمد کل شهروندان آن کشور، چه در داخل و چه در خارج از کشور اشاره دارد. یعنی اگر یک مهندس ایرانی در آمریکا کار کند، درآمد او در GNP ایران لحاظ می‌شود، اما در GDP ایران جایی ندارد.

تفاوت تولید ناخالص داخلی (GDP) و درآمد ناخالص ملی (GNI)

بانک جهانی معمولا از شاخص درآمد ناخالص ملی (GNI) برای ارزیابی وضعیت اقتصادی کشورها استفاده می‌کند، زیرا این شاخص در مقایسه با GDP، دید دقیق‌تری از درآمد واقعی اتباع کشور ارائه می‌دهد.

در حالی که تولید ناخالص داخلی تنها به تولید کالا و خدمات در داخل مرزهای کشور می‌پردازد، درآمد ناخالص ملی میزان درآمدی که اتباع کشور حتی خارج از مرزها به دست می‌آورند را نیز در نظر می‌گیرد.

به عنوان مثال، در ایران معمولا درآمد ناخالص ملی کمتر از GDP است، چون بسیاری از اتباع خارجی که در ایران فعالیت دارند، سود و سرمایه خود را به کشورهای دیگر منتقل می‌کنند.