شاخص کل بورس چیست؟ فرمول شاخص کل

فرمول شاخص کل

فرمول شاخص کل از تقسیم ارزش جاری بازار سهام شرکت‌ها بر ارزش بازار آن ها در سال پایه ضرب در عدد ۱۰۰ به دست می آید. فرمول محاسبه این شاخص بر اساس ارزش بازار شرکت‌ها طراحی شده است. ارزش بازار هر شرکت از حاصل‌ضرب قیمت پایانی سهم در تعداد کل سهام منتشر شده آن شرکت به دست می‌آید.

فرمول ریاضی شاخص کل به صورت زیر است:

در این فرمول:

• P_i: قیمت جاری سهام شرکت i
• Q_i: تعداد سهام منتشر شده شرکت i
• P_0i: قیمت پایه سهام شرکت i در سال مبدا
• Q_0i: تعداد سهام شرکت i در زمان مبدا
• Base: عدد پایه شاخص در سال ۱۳۶۹ که برابر با ۱۰۰ واحد بوده است

در واقع صورت کسر، ارزش جاری کل بازار بورس در لحظه محاسبه است و مخرج کسر، ارزش بازار در تاریخ مبدا را نشان می‌دهد.

شاید بپرسید چرا من باید بدانم که فرمول شاخص کل بورس چیست؟ آیا اصلاً نیاز است که سرمایه‌گذار این فرمول را حفظ کند؟ خیر. سیستم‌های معاملاتی سازمان بورس به صورت خودکار این عدد را محاسبه می‌کنند. ولی وقتی شما می دانید که تعداد سهام شرکت یا همان Q در فرمول تاثیر دارد متوجه می‌شوید چرا شرکت‌های بزرگ پتروشیمی و فلزی را شاخص ساز می‌نامند. وقتی نماد معاملاتی بزرگی مثل هلدینگ خلیج فارس حتی یک درصد مثبت می‌شود به دلیل تعداد سهام بسیار زیادش صورت کسر را به شدت بزرگ می‌کند و شاخص کل پرش می‌کند. اما اگر یک شرکت کوچک قندی ۵ درصد هم مثبت شود تغییر محسوسی در صورت کسر و عدد نهایی شاخص ایجاد نمی‌شود.

اهمیت شاخص کل چیست؟

اهمیت شاخص کل در این است که به عنوان یک معیار جامع، تصویری سریع و کلی از وضعیت بازار مالی کشور ارائه می‌دهد. این شاخص هم برای سرمایه‌گذاران، هم برای مدیران اقتصادی و هم برای تحلیل‌گران، یک نقطه مرجع اصلی است.

اگر هنوز با همه شاخص های بورس آشنا نیستید توصیه می‌کنیم به مقاله مربوط به شاخص‌های بورس ایران مراجعه کنید تا در این مورد اطلاعات بیشتری کسب نمایید.

دلایل اصلی اهمیت این شاخص شامل موارد زیر است:

نمایشگر بازدهی کل بازار

اولین و ملموس‌ترین کاربرد شاخص کل، پاسخ به این سوال است: “بورس امسال چقدر سود داده است؟”. اگر شاخص کل در یک سال ۵۰ درصد رشد کند، به این معنی است که یک سبد فرضی شامل تمام سهام بازار، به طور متوسط ۵۰ درصد بازدهی ایجاد کرده است. این عدد به سرمایه‌گذار اجازه می‌دهد تا جذابیت بازار سهام را با بازارهای موازی مثل طلا، ارز و مسکن مقایسه کند.

دماسنج اقتصادی و روانی

بازار سهام معمولاً به آینده نگاه می‌کند. به همین دلیل، شاخص کل اغلب یک شاخص پیشرو برای اقتصاد کلان به حساب می‌آید. رشد پایدار شاخص می‌تواند نشان‌دهنده انتظارات مثبت از رشد اقتصادی، کنترل تورم یا بهبود سودآوری شرکت‌ها باشد. از طرف دیگر، این شاخص به سرعت به اخبار و شایعات واکنش نشان می‌دهد و به خوبی جو روانی حاکم بر سرمایه‌گذاران را بازتاب می‌دهد.

معیار استاندارد برای سنجش عملکرد

در دنیای مدیریت سرمایه، همه چیز با یک معیار سنجیده می‌شود. شاخص کل، همان معیار یا خط‌کش اصلی است. یک مدیر صندوق که ادعا می‌کند در انتخاب سهام مهارت دارد، باید بتواند در بلندمدت بازدهی بیشتری از شاخص کل کسب کند. اگر نتواند، سرمایه‌گذار دلیلی ندارد که هزینه مدیریت به او بپردازد. این اصل، اساس پاسخگویی و شفافیت در این صنعت است.

راهنمای جریان نقدینگی

سرمایه‌گذاران بزرگ و نهادی، مانند شرکت‌های سرمایه‌گذاری و صندوق‌های بازنشستگی، معمولاً بر اساس روندهای بزرگ بازار تصمیم می‌گیرند. یک روند صعودی قوی در شاخص کل، چراغ سبزی برای ورود پول‌های بزرگ به بازار است. تحلیل‌گران باتجربه، قدرت روند شاخص را با بررسی حجم معاملات می‌سنجند؛ رشد شاخص همراه با افزایش حجم، نشانه‌ای بسیار قوی از سلامت روند و ورود پول هوشمند است.

کاربرد شاخص کل در بورس ایران

در عمل، فعالان حرفه‌ای بازار بورس ایران از شاخص کل برای تشخیص جهت روند غالب بازار و شناسایی زمان های مناسب برای ورود و خروج نقدینگی استفاده می‌کنند. این شاخص یک ابزار تحلیلی است که اگر درست به کار گرفته شود، می‌تواند به تصمیمات معاملاتی بهتر منجر شود.

برای اینکه بدانیم کاربرد عملیاتی شاخص کل بورس چیست باید به رفتار معامله گران حرفه‌ای نگاه کنیم. آن‌ها از شاخص در جهت‌های زیر استفاده می‌کنند:

تشخیص فاز بازار

بازارها سه حالت دارند یا صعودی هستند یا نزولی و یا خنثی. در فاز صعودی استراتژی نگهداری سهام سودده است. در فاز نزولی استراتژی نقد کردن و خروج از بازار اولویت دارد. شاخص کل بهترین ابزار برای تشخیص این فازها است.

سرمایه گذاری غیرمستقیم

امروزه صندوق‌های شاخصی یا ETF در بازار فعال هستند که دقیقا سبد خود را مطابق با وزن‌های شاخص کل می چینند. کسی که می‌خواهد دقیقا به اندازه میانگین بورس سود کند واحدهای این صندوق‌ها را می‌خرد.

تحلیل تکنیکال بازار

تحلیل‌گران تکنیکال، نمودار شاخص کل را با همان ابزارهایی تحلیل می‌کنند که برای یک سهم به کار می‌برند: خطوط روند، سطوح حمایت و مقاومت، الگوهای قیمتی و اندیکاتورها. یک نکته تجربی این است که سطوح حمایت و مقاومت در نمودار شاخص کل، اهمیت روانی بسیار بالایی دارند. شکست یا دفاع از این سطوح می‌تواند کل جهت بازار را برای هفته‌ها یا ماه‌ها مشخص کند.

شناسایی صنایع پیشرو

یک استراتژی معاملاتی رایج، پیدا کردن صنایعی است که قوی‌تر از کل بازار عمل می‌کنند. برای این کار، نمودار شاخص یک صنعت خاص را بر نمودار شاخص کل تقسیم می‌کنند. اگر نمودار حاصل صعودی باشد، یعنی آن صنعت در حال پیشتازی است. سرمایه‌گذاری در سهام برترِ صنایع پیشرو، معمولاً بازدهی بالاتری از میانگین بازار به همراه دارد.

زمان‌بندی معاملات

گرچه هیچ‌کس نمی‌تواند کف و سقف بازار را دقیق پیش‌بینی کند، اما می‌توان از شاخص کل برای مدیریت ریسک استفاده کرد. یک قانون نانوشته در میان معامله‌گران باتجربه این است: “وقتی شاخص کل زیر میانگین متحرک ۲۰۰ روزه خود معامله می‌شود، با احتیاط بیشتری خرید کن”. این میانگین به نوعی مرز بین بازار صعودی و نزولی بلندمدت در نظر گرفته می‌شود.

مدیریت ریسک سبد سهام

هر سهمی یک ضریبی به نام بتا دارد که نشان می‌دهد آن سهم چقدر نسبت به کل بازار یا شاخص کل نوسان می‌کند. سهمی با بتای ۱.۵، به طور متوسط ۱.۵ برابر بازار نوسان دارد. یک سهام دار می‌تواند با ترکیب سهام‌هایی با بتاهای مختلف، سبدی بسازد که میزان ریسک آن دقیقاً با شخصیت و اهداف او هماهنگ باشد.

عوامل تاثیرگذار روی شاخص کل بورس چیست؟

شاخص کل یک جزیره جداگانه از اقتصاد کشور نیست و حرکت آن نتیجه برآیند نیروهای متعددی در اقتصاد و سیاست است. درک این عوامل و آشنایی با شاخص بورس چیست به شما دیدی ۳۶۰ درجه می‌دهد تا بفهمید چرا بازار در یک جهت خاص حرکت می‌کند.

مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار روی شاخص کل بورس عبارتند از:

• نرخ ارز: همبستگی شدید و مستقیمی بین دلار و شاخص کل وجود دارد. شرکت‌های بزرگ بورسی صادرکننده هستند و درآمد دلاری دارند. با افزایش نرخ دلار سود ریالی این شرکت‌ها بالا می‌رود و باعث رشد شاخص می‌شود. جهش‌های ارزی سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ نمونه بارز این تاثیر هستند.
• نرخ بهره: نرخ بهره رقیب بازار سرمایه است. هر زمان بانک مرکزی نرخ بهره بین بانکی را افزایش دهد جذابیت بازار مالی کم می‌شود و پول‌ها به سمت سپرده‌های بانکی می‌روند. ریزش سنگین مرداد ۱۳۹۹ همزمان با تغییر سیاست‌های نرخ بهره اتفاق افتاد.
• قیمت‌های جهانی کالا: بیش از ۶۰ درصد ارزش بازار بورس تهران مربوط به شرکت‌های پتروشیمی و فلزی و معدنی است. وقتی قیمت جهانی نفت یا مس بالا می‌رود سودآوری این غول‌های بازار رشد می‌کند و شاخص را بالا می‌کشد.
• سیاست‌های دولت و بودجه: تصمیمات دولت در مورد نرخ خوراک پتروشیمی‌ها، قیمت‌گذاری دستوری، یا بودجه عمرانی کشور، به طور مستقیم بر سودآوری شرکت‌ها و در نتیجه شاخص اثر می‌گذارد.
• ریسک‌های سیاسی و بین‌المللی: اخبار مربوط به تحریم‌ها، مذاکرات و تنش‌های منطقه‌ای، به سرعت بر احساسات سرمایه‌گذاران تأثیر گذاشته و باعث نوسانات شدید در شاخص می‌شود.