آشنایی با صندوق قابل معامله ETF و روش های سرمایه گذاری

صندوق ETF چیست؟

صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) سازوکار حرفه‌ای برای سرمایه گذاری غیر مستقیم روی دارایی‌های مختلف را برای افراد به وجود می‌آورند. هر فرد با خرید یک واحد صندوق ETF می‌تواند به پرتفویی متنوع از سهام، اوراق مشارکت، کالا و… دسترسی داشته باشد. صندوق‌های قابل معامله توسط تیم‌های حرفه‌ای در بازار مالی مدیریت می‌شوند تا بازدهی بیشتری نسبت به خرید مستقیم دارایی‌ها داشته باشند.

صندوق‌های ETF به دلیل معامله شدن روی تابلوی بورس شفافیت و نقد شوندگی بالاتری نسبت به صندوق‌های صدوری و ابطالی دارند؛ اما تنها محدودیت خرید و فروش در زمان هم دارند که اجازه نمی‌دهد در هر زمانی به سرمایه‌تان دسترسی داشته باشید.

صندوق های قابل معامله بورسی چگونه کار می کنند؟

صندوق‌های قابل معامله در بورس به گونه‌ای طراحی شده‌اند تا فرآیند سرمایه گذاری را ساده، شفاف و سریع کنند. این صندوق‌ها مانند سهام در بازار بورس معامله می‌شوند؛ اما یک سبد متنوع از دارایی در پشت آن‌ها قرار دارد. برای درک بهتر عملکرد این صندوق‌ها، لازم است مراحل اصلی سازوکار آن‌ها را بررسی کنیم.

۱. تشکیل سبد دارایی‌ها

در اولین مرحله، مدیر صندوق یا سبدگردان بر اساس «امیدنامه» و «اساسنامه» صندوق، ترکیب دارایی‌ها را مشخص می‌کند. این دارایی‌ها می‌توانند شامل سهام شرکت‌های بورسی، اوراق بدهی، طلا، کالاهای بورسی یا ترکیبی از آن‌ها باشند. هدف از این مرحله ایجاد یک پرتفوی متنوع و متناسب با نوع صندوق (سهامی، درآمد ثابت، طلا و…) است. این سبد به طور مداوم توسط تیم مدیریت صندوق پایش و بهینه سازی می‌شود.

۲. عرضه واحدهای صندوق در بورس

پس از تشکیل سبد دارایی‌ها، واحدهای صندوق با یک نماد مشخص در بورس یا فرابورس پذیرش می‌شوند. از این لحظه، ETF مانند یک سهم عادی روی تابلو قابل مشاهده است و سرمایه‌گذاران می‌توانند آن را خرید و فروش کنند. این ویژگی باعث می‌شود ورود به صندوق‌های سرمایه‌گذاری بسیار ساده‌تر از صندوق‌های صدور و ابطال باشد.

۳. معامله واحدهای صندوق بر اساس عرضه و تقاضا

قیمت واحدهای ETF در طول روز معاملاتی بر اساس میزان عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. به همین دلیل ممکن است قیمت تابلو کمی با «ارزش خالص دارایی‌ها» (NAV) اختلاف داشته باشد. این اختلاف معمولاً کوچک است و به سرعت توسط بازارگردان یا معامله‌گران آربیتراژ اصلاح می‌شود.

۴. نقش بازارگردان در حفظ نقدشوندگی

بازارگردان یکی از ارکان اصلی ETF است. وظیفه او این است که:

• در نبود خریدار، خرید کند.
• در نبود فروشنده، فروش انجام دهد.
• اختلاف قیمت تابلو و NAV را کاهش دهد.
• حجم معاملات صندوق را روان نگه دارد.

به واسطه حضور بازارگردان، ETF ها معمولاً نقد شوندگی بالایی دارند و سرمایه گذار به راحتی می‌تواند واحدهای خود را معامله کند.

انواع صندوق های ETF

هر ETF بر اساس نوع دارایی و استراتژی مدیریت خود، سطح متفاوتی از ریسک و بازده را ارائه می‌دهد. شناخت انواع مختلف این صندوق‌ها به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا گزینه‌ای متناسب با اهداف مالی، افق زمانی و میزان ریسک پذیری خود انتخاب کنند. در ادامه، مهم‌ترین انواع صندوق‌های ETF در ایران را با بررسی می‌کنیم.

۱. صندوق ETF درآمد ثابت

صندوق‌های درآمد ثابت از ابزارهای کم ریسک مانند اوراق بدهی دولتی، اوراق مشارکت و سپرده‌های بانکی استفاده می‌کنند تا بتوانند سود ثابتی را به سرمایه گذاران پرداخت کنند. ریسک پایین، بازدهی بالاتر از سپرده بانکی و نوسان حداقلی از جمله ویژگی‌های این صندوق‌ها به حساب می‌آیند. این صندوق‌ها معمولا سود دوره‌ای پرداخت می‌کنند و برای افراد ریسک گریزی مناسب هستند که به دنبال درآمد ثابت می‌گردند.

۲. صندوق ETF سهامی

صندوق‌های سهامی ۷۰ تا ۹۵ درصد از دارایی‌هایشان را به سهام بورسی اختصاص می‌دهند. این صندوق‌ها ریسک و نوسان بسیار بالایی دارند و در مقابل پتانسیل بازدهی قابل توجهی هم در بلند مدت ایجاد می‌کنند. افراد ریسک پذیر در دوره‌های رونق بازار می‌توانند در این صندوق‌ها سرمایه گذاری کنند و از روند صعودی بازار سود خوبی بگیرند.

۳. صندوق ETF مختلط

صندوق‌های شاخصی قصد دارند تا عملکرد یک شاخص را به شکل قابل معامله در بیاورند. شاخص کل، شاخص هم وزن و شاخص ۵۰ شرکت برتر از جمله شاخص‌های مهم در بازار بورس هستند که صندوق‌های قابل معامله هم دارند. مدیریت این صندوق‌ها غیر فعال است و هزینه‌های مدیریتی به همین علت پایین می‌آید. سرمایه گذاران بلند مدت بدون تحلیل و به صورت تک سهم می‌توانند این صندوق‌ها را خریداری و از نوسانات بازار کسب سود کنند.

۴. صندوق ETF بخشی (Sector ETF)

صندوق‌های بخشی روی یک صنعت خاص مانند خودرو، سیمان، پتروشیمی یا دارو تمرکز می‌کنند. ریسک این صندوق‌ها به علت تنوع سهام کمتر بالا می‌رود و بازدهی بالقوه‌ای در زمان رشد صنعت خواهند داشت. سرمایه گذاران با دید چرخه‌های صنعتی می‌توانند واحدهای این صندوق‌ها را خریداری کرده و از رشد یک صنعت خاص به سود برسند.

۵. صندوق ETF کالایی (مثل طلا)

صندوق‌های مبتنی بر کالا مانند طلا، نقره و زعفران در بازار بورس فعال هستند که با خریداری گواهی سپرده این کالاها پوشش ریسک در برابر تورم و نوسانات ارزی، عدم نیاز به نگهداری فیزیکی کالا و نقد شوندگی بالا نسبت به خرید فیزیکی را فراهم می‌کنند. در حال حاضر صندوق‌های طلا یکی از جذاب‌ترین صندوق‌های مبتنی بر کالا هستند که سود بسیار بالاتری نسبت به طلای فیزیکی برای خریداران ایجاد می‌کنند.

در صورتی که علاقمندید تا در یک صندوق طلا سرمایه گذاری کنید، توصیه می کنیم تا مقاله بهترین صندوق طلا را مطالعه نمایید.

۷. سایر انواع تخصصی ETF

صندوق‌های دیگری هم مانند صندوق املاک و مستغلات (REIT)، صندوق زمین و ساختمان، صندوق جسورانه (VC)  صندوق نیکوکاری هم به صورت قابل معامله در بورس عرضه می‌شوند که ساختار ریسک و بازدهی متفاوتی دارند. این صندوق‌ها در بین سرمایه گذاران کمتر شناخته شده و بیشتر مناسب سرمایه گذاران حرفه‌ای و ریسک پذیر هستند.

لیست صندوق های ETF در ایران

صندوق‌های ETF موجود در بازار ایران از طرف کارگزاری‌ها و شرکت‌های مالی بزرگ و کوچک در بازار بورس فعال هستند و هر کدام هم با توجه به نوع مدیریت و تنوع دارایی‌ها سود متفاوتی را به سرمایه گذاران عرضه می‌کنند. در ادامه چند صندوق قابل معامله در بورس مهم را بررسی می‌کنیم.

لبخند فارابی

صندوق لبخند فارابی یک نوع صندوق درآمد ثابت و قابل معامله در بورس است. کارمزد خرید و فروش این صندوق رایگان و معاف از مالیات است. صندوق لبخند فارابی با سود موثر سالانه ۳۷ درصد یکی از پر بازده‌ترین صندوق‌های درآمد ثابت حال حاضر بازار است.

دینا

صندوق سرمایه گذاری دینا یکی از پر بازده‌ترین صندوق‌های سهامی قابل معامله در بورس است. دینا با مدیریت گروه سبد گردان دینا موفق شده است تا بازدهی ماهانه ۳۰ درصد را به ثبت برساند. این صندوق بیشتر دارایی‌هایش را روی ۵ سهم با بیشترین وزن در بورس سرمایه گذاری کرده‌اند. سهم شرکت‌های دیگر به صورت دوره‌ای و با تشخیص مدیر صندوق تغییر پیدا می‌کنند.

سپهر اندیشه نوین

صندوق سپهر اندیشه نوین از جمله صندوق‌های مختلط در بورس ایران است که بالاترین بازدهی را با سود ۱۱.۵ درصد ماهانه بین صندوق‌های مختلط بورسی ثبت کرده است. این صندوق ترکیبی از سهام، اوراق مشارکت، سپرده بانکی، گواهی سپرده کالایی و وجه نقد دارد. صندوق سپهر اندیشه نوین زیر نظر تامین سرمایه نوین فعالیت می‌کند.

طلای عیار مفید

صندوق طلای عیار مفید یکی از بزرگ‌ترین صندوق‌های قابل معامله در بورس است. این صندوق دارایی‌هایش را به گواهی سپرده شمش و سکه اختصاص داده است و با استفاده از تغییر نسبت‌ها میان این دو کالا بازدهی بالاتری نسبت به بازار طلا ایجاد می‌کند.

اهرمی کاریزما

صندوق اهرمی کاریزما هم از دیگر صندوق‌های قابل معامله در بورس است که با نماد «اهرم» در بازار بورس خرید و فروش می‌شود. این صندوق بازدهی ماهانه ۳۶ را در دی ماه ۱۴۰۴ به ثبت رسانده است. صندوق اهرمی کاریزما دارای واحدهای عادی و ممتاز است که به سرمایه گذاران سود ثابت و اهرمی پرداخت می‌کنند.

مزایا و معایب سرمایه گذاری صندوق قابل معامله

سرمایه گذاری در صندوق‌های قابل معامله دارای مزایا و معایبی است که باید قبل از خرید واحدهای صندوق به آن توجه شود و آگاهی کامل نسبت به آن‌ها پیدا کرد. در ادامه این مزایا و معایب را به صورت جداگانه بررسی کرده‌ایم تا به یک مقایسه کلی از تمامی صندوق‌ها برسیم.

مزایای صندوق‌های قابل معامله (ETF)

• نقدشوندگی بالا: واحدهای ETF در طول روز قابل معامله‌اند و معمولاً سریع‌تر از صندوق‌های صدور و ابطال تسویه می‌شوند.
• تنوع‌بخشی با یک خرید: با خرید یک واحد صندوق، در یک سبد متنوع از سهام، اوراق یا کالا سرمایه‌گذاری می‌کنید و ریسک تک سهمی بودن کاهش پیدا می‌کند.
• هزینه‌های پایین‌تر: کارمزد مدیریت و هزینه‌های معاملاتی ETFها معمولاً کمتر از صندوق‌های مشترک و صندوق‌های مدیریت فعال است.
• شفافیت بالا: ترکیب دارایی‌ها به‌صورت دوره‌ای منتشر می‌شود و قیمت واحدها لحظه‌به‌لحظه روی تابلو قابل مشاهده است.
• معافیت مالیاتی معاملات: در ایران، خرید و فروش واحدهای ETF معمولاً مشمول مالیات بر نقل‌وانتقال نیست و این موضوع هزینه نهایی سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد.

معایب صندوق‌های قابل معامله (ETF)

• عدم امکان مدیریت مستقیم: پرتفوی سرمایه‌گذار نمی‌تواند درباره خرید و فروش دارایی‌های داخل صندوق تصمیم بگیرد و مدیریت کاملاً در اختیار مدیر صندوق است.
• عدم حضور در مجامع: شرکت‌ها چون مالک واحد صندوق هستید نه سهام شرکت‌ها، امکان شرکت در مجامع و رأی‌دادن ندارید.
• ریسک بازار: واحدهای ETF مانند سهام نوسان دارند؛ به‌ویژه در صندوق‌های سهامی و بخشی، این نوسان می‌تواند قابل‌توجه باشد.

صندوق ETF مناسب چه افرادی است؟

صندوق‌های ETF با هدف ساده سازی سرمایه گذاری، کاهش هزینه‌ها و فراهم کردن امکان دسترسی سریع و شفاف به سبدی متنوع از دارایی‌ها طراحی شده‌اند. این صندوق‌ها به سرمایه گذاران اجازه می‌دهند تا بدون نیاز به تحلیل‌های پیچیده یا مدیریت مستقیم پرتفوی، در بازارهای مختلف حضور داشته باشند و متناسب با سطح ریسک پذیریشان بازدهی معقولی کسب کنند.

• مبتدی‌ها: برای شروع سرمایه‌گذاری با مبالغ کم و بدون نیاز به تحلیل تخصصی، ETFهای درآمد ثابت، مختلط و شاخصی بهترین گزینه‌اند.
• افراد پرمشغله: کسانی که زمان کافی برای رصد بازار ندارند؛ اما می‌خواهند در بازار سرمایه حضور داشته باشند.
• سرمایه‌گذاران ریسک گریز: ETFهای درآمد ثابت و برخی صندوق‌های مختلط برای افرادی مناسب‌اند که به دنبال بازدهی پایدار و کم نوسان هستند و نمی‌خواهند درگیر ریسک‌های شدید بازار سهام شوند.
• سرمایه‌گذاران ریسک پذیر: ETFهای سهامی، بخشی و کالایی (مثل طلا) برای کسانی مناسب‌اند که به دنبال بازدهی بالاتر در بلندمدت هستند و توان تحمل نوسانات بازار را دارند.
• سرمایه‌گذاران بلند مدت: ETFهای شاخصی و سهامی برای ساختن یک سبد بلند مدت ایده آل‌ هستند.

آموزش خرید و فروش صندوق قابل معامله

برای خرید و فروش صندوق قابل معامله باید کد بورسی داشته باشید و یک حساب در کارگزاری‌های معتبر افتتاح کنید. پس از آن می‌توانید به سراغ بازار بورس رفته و در بخش نقشه بازار تمامی صندوق‌های بورسی قابل معامله را در کنار یکدیگر مشاهده کنید.

با انتخاب هر کدام از صندوق‌ها، یک پنجره روی صفحه نمایش داده می‌شود. با انتخاب قیمت و تعداد واحدهای صندوق می‌توانید سفارشتان را ثبت کرده و خرید و فروش را انجام دهید.

ساعت معاملات ETF در بورس

صندوق‌های ETF بر اساس ساعت معاملاتی به سه دسته مختلف تقسیم می‌شوند:

• صندوق‌های سهامی از ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ معامله می‌شوند.
• صندوق‌های درآمد ثابت از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۵معامله می‌شوند.
• صندوق‌های طلا و نقره از ساعت ۱۲ تا ۱۸ معامله می‌شوند.

کارمزد صندوق های قابل معامله

هر یک از انواع صندوق‌های قابل معامله کارمزد مشخصی را دریافت می‌کنند که مجموعه‌ای از هزینه‌های صندوق را تشکیل می‌دهد. در ادامه کارمزد تمام شده هر یک از صندوق‌ها را به صورت جداگانه بررسی کرده‌ایم:

• کارمزد صندوق‌های سهامی: ۰.۱۱۶ درصد برای خرید و ۰.۱۱۸۷۵ برای فروش؛
• کارمزد صندوق‌های درآمد ثابت: ۰.۰۱۸۷۵ درصد برای خرید و برای فروش؛
• کارمزد صندوق‌های مختلط: ۰.۰۶۰۷۵ درصد برای خرید و ۰.۰۶۶۱۲۵ برای فروش؛
• کارمزد صندوق‌های کالایی (طلا و نقره): ۰.۱۲ درصد برای خرید و برای فروش.

سوددهی صندوق ETF به چه شکل است؟

برخی از صندوق‌های ETF مانند درآمد ثابت‌ها به صورت دوره‌ای یک سود مشخص را به حساب سرمایه گذاران واریز می‌کنند و برخی دیگر مانند صندوق‌های سهامی و طلا با اختلاف قیمت خرید و فروش باعث به سود رسیدن سرمایه گذاران می‌شوند.

جمع بندی

صندوق‌های ETF سبدی از دارایی‌های متنوع با نقد شوندگی بالا و هزینه‌های پایین به سرمایه گذاران ارائه می‌دهند. انتخاب صحیح نوع صندوق می‌تواند بازدهی پایدار و مدیریت ریسک موثری را برای سرمایه گذار به همراه داشته باشد. ETF ها پلی میان سادگی و حرفه‌ای‌گری در سرمایه گذاری هستند و نقش مهمی در ساختن آینده مالی افراد مبتدی ایجاد می‌کنند.