عرضه اولیه چیست؟ خرید عرضه اولیه سهام در بورس

عرضه اولیه بورس چگونه انجام می شود؟

فرآیند عرضه اولیه در بورس ایران معمولاً طی چند مرحله مشخص و طبق برنامه‌ریزی قبلی صورت می‌گیرد. این فرآیند در سال‌های اخیر، به‌ویژه در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، با تغییراتی همراه بوده و اغلب به روش ترکیبی انجام می‌شود که شامل دو مرحله اصلی است: کشف قیمت توسط سرمایه‌گذاران حقوقی یا صندوق‌ها و سپس تخصیص سهام به عموم مردم با قیمت ثابت.

اگر با مفهوم اینکه بورس چیست آشنا نیستید به مقاله مربوطه مراجعه کنید تا درباره مفاهیم اساسی بورس اطلاعات کشف کنید.

این مراحل به صورت کلی شامل موارد زیر است:

• آماده‌سازی و درج نماد: شرکت متقاضی، مدارک و امیدنامه خود را به سازمان بورس ارائه می‌دهد و پس از تایید، نماد معاملاتی آن در فهرست بازار درج می‌شود.
• ارزش‌گذاری سهام: یک نهاد مشاور سرمایه‌گذاری معتبر، ارزش واقعی هر سهم شرکت را بر اساس دارایی‌ها، سودآوری و چشم‌انداز آینده آن مشخص می‌کند.
• انتشار آگهی عرضه اولیه: معمولاً دو روز کاری قبل از عرضه، اطلاعیه رسمی شامل تاریخ، ساعت، حداکثر تعداد سهام قابل خرید برای هر کد و روش عرضه منتشر می‌شود.
• روز عرضه (ثبت سفارش): سرمایه‌گذاران در بازه زمانی مشخص شده که معمولاً ۲ تا ۳ ساعت است سفارش خرید خود را در سامانه معاملاتی کارگزاری ثبت می‌کنند.
• تخصیص سهام: پس از پایان زمان سفارش‌گیری، سهام به روش تسهیم به نسبت بین تمام شرکت‌کنندگان تقسیم می‌شود. یعنی تعداد کل سهام قابل عرضه بر تعداد خریداران تقسیم شده و به هر کد، تعداد مساوی سهم اختصاص می‌یابد.

چگونگی خرید عرضه اولیه

برای خرید عرضه اولیه، اولین قدم داشتن ابزارهای لازم برای فعالیت در بازار سرمایه است. شما به یک کد بورسی فعال و دسترسی به سامانه معاملاتی آنلاین کارگزاری خود نیاز دارید. اگر این موارد را آماده داشته باشید، فرآیند خرید بسیار ساده خواهد بود.

مراحل کلی برای خرید سهام اولیه به شرح زیر است:

1. ثبت نام در سامانه سجام (SEJAM): ثبت در سجام یا سامانه جامع اطلاعات مشتریان، اولین پیش‌نیاز برای دریافت کد بورسی است. این ثبت‌نام به صورت غیرحضوری انجام می‌شود و اطلاعات هویتی و بانکی شما را یکپارچه می‌کند.
2. دریافت کد بورسی از کارگزاری: پس از ثبت‌نام در سجام، باید از بین کارگزاری های بورس یک کارگزاری معتبر را انتخاب کرده و مراحل دریافت کد بورسی را تکمیل کنید. این فرآیند نیز امروزه کاملاً آنلاین است.
3. شارژ حساب کارگزاری: قبل از روز عرضه، باید حساب معاملاتی خود را به اندازه مبلغ مورد نیاز برای خرید حداکثر سهام اعلام شده شارژ کنید. معمولاً نقدینگی لازم برای هر عرضه اولیه بین ۳۰۰ هزار تا ۱ میلیون تومان است.
4. ثبت سفارش خرید در روز عرضه: در تاریخ و ساعت مشخص شده در اطلاعیه، وارد پنل کارگزاری خود شده، نماد معاملاتی عرضه اولیه را پیدا کرده و سفارش خرید خود را ثبت می‌کنید.

این مراحل، مسیر استاندارد برای شرکت در عرضه اولیه‌هاست و همه افراد می‌توانند به راحتی آن را طی کنند.

آموزش تصویری خرید عرضه اولیه

در این بخش، مراحل ثبت سفارش در ایزی تریدر مفید به صورت تصویری دنبال می‌کنیم. اگرچه ظاهر پنل‌ها در سامانه‌های دیگر متفاوت است، اما اصول کار یکسان است.

مرحله ۱: جستجوی نماد
پس از ورود به سامانه معاملاتی،دکمه عرضه اولیه را کلیک کنید. اگر نبود در قسمت جستجوی نماد، نام نماد عرضه اولیه را که در اطلاعیه اعلام شده، وارد کنید.

مرحله ۲: وارد کردن اطلاعات سفارش
در پنجره ثبت سفارش، باید تعداد سهام و قیمت را وارد کنید. در روش‌های جدید (ترکیبی)، قیمت ثابت است و شما فقط باید حداکثر تعداد سهام مجاز را وارد کنید. در روش‌های قدیمی‌تر (بوک بیلدینگ)، باید قیمت را روی سقف بازه قیمتی تنظیم می‌کردید.

مرحله ۳: ارسال سفارش
پس از اطمینان از صحت اطلاعات، روی دکمه «ثبت درخواست» کلیک کنید. سفارش شما ثبت شده و در صف قرار می‌گیرد. اگر همه چیز درست باشد، پس از پایان زمان عرضه، سهام به پرتفوی شما اضافه خواهد شد.

روش های خرید عرضه اولیه

در حال حاضر در بورس ایران روش‌های مختلفی برای عرضه اولیه وجود دارد، اما مهم‌ترین و متداول‌ترین روش که در سال‌های اخیر استفاده می‌شود، «روش ترکیبی» است. آشنایی با این روش‌ها به شما کمک می‌کند تا بدانید در هر عرضه چه اتفاقی می‌افتد.

در ادامه، مهم‌ترین روش‌های خرید عرضه اولیه بورس را معرفی می‌کنیم:

• روش ثبت سفارش (Book Building): این روش قدیمی‌تر است. در این حالت، یک بازه قیمتی (کف و سقف) برای سهم تعیین می‌شد و خریداران سفارش خود را در این بازه ثبت می‌کردند. معمولاً همه برای اطمینان از تخصیص سهم، سفارش خود را روی سقف قیمت قرار می‌دادند.
• روش ترکیبی: این روش که اکنون متداول است، دو مرحله دارد. در مرحله اول، صندوق‌های سرمایه‌گذاری با یکدیگر رقابت کرده و قیمت سهم را کشف می‌کنند. در مرحله دوم، عموم مردم (خریداران حقیقی) می‌توانند سهام را با همان قیمت ثابت کشف‌شده، بدون هیچ رقابتی، خریداری کنند. این روش به کشف قیمت منصفانه‌تر کمک می‌کند.
• روش حراج: این روش مخصوص سرمایه‌گذاران واجد شرایط مانند صندوق‌هاست و مردم عادی نمی‌توانند در آن شرکت کنند. در این روش، هرکس قیمت بالاتری پیشنهاد دهد، سهام را تصاحب می‌کند.
• خرید خودکار (توافق‌نامه): این یک قابلیت در کارگزاری‌هاست نه یک روش عرضه. شما می‌توانید با امضای یک توافق‌نامه به کارگزاری خود اجازه دهید تا در صورت کافی بودن موجودی، به صورت خودکار در تمام عرضه‌های اولیه برای شما سفارش خرید ثبت کند. این ویژگی برای کسانی که در زمان عرضه آنلاین نیستند یا افراد شاغل، بسیار مناسب است.

مزایای خرید عرضه اولیه

مهم‌ترین مزیت عرضه اولیه در بورس، بازدهی مثبت در کوتاه‌مدت و ریسک بسیار پایین آن در مقایسه با سایر معاملات بورسی است. این ویژگی باعث شده تا عرضه اولیه به گزینه‌ای جذاب برای سرمایه‌گذاران مبتدی و ریسک‌گریز تبدیل شود.

مهم‌ترین مزایای آن عبارتند از:

• سوددهی اولیه جذاب: در بیشتر موارد، قیمت سهام پس از عرضه اولیه بین ۲۰ تا ۵۰ درصد و گاهی بیشتر رشد می‌کند. این سود به دلیل قیمت‌گذاری اولیه پایین‌تر از ارزش ذاتی سهم است تا برای خریداران جذابیت ایجاد کند.
• نیاز به سرمایه کم: برخلاف بسیاری از سرمایه‌گذاری‌ها، برای خرید بورس اولیه نیاز به سرمایه زیادی ندارید و با مبالغ کم نیز می‌توانید در آن شرکت کنید.
• عدم نیاز به دانش تحلیلی پیچیده: برای خرید عرضه اولیه، نیازی به تحلیل تکنیکال یا بنیادی حرفه‌ای ندارید. صرفاً اطلاع از زمان عرضه و داشتن موجودی کافی است.
• توزیع عادلانه: به دلیل استفاده از روش تسهیم به نسبت، سهام به طور مساوی بین همه خریداران تقسیم می‌شود و شانس همه برای دریافت سهم یکسان است.

ریسک ها و معایب عرضه اولیه بورس

هرچند عرضه اولیه بورس کم‌ریسک است، اما کاملاً «بی‌ریسک» نیست. سرمایه‌گذاران باید از معایب و ریسک‌های احتمالی آن نیز آگاه باشند تا با دید بازتری تصمیم‌گیری کنند.

برخی از این موارد عبارتند از:

• خواب سرمایه: گاهی اوقات نماد معاملاتی پس از عرضه اولیه برای مدتی متوقف می‌شود و امکان فروش سهام وجود ندارد. این موضوع می‌تواند باعث بلوکه شدن سرمایه شما برای مدتی نامشخص شود.
• سود ریالی کم: به دلیل تقاضای بسیار بالا و تقسیم سهام بین تعداد زیادی از متقاضیان، معمولاً تعداد کمی سهم به هر نفر می‌رسد. در نتیجه، حتی اگر سهم ۵۰ درصد هم رشد کند، سود ریالی آن ممکن است قابل توجه نباشد.
• خرید هیجانی در روزهای بعد: یکی از بزرگ‌ترین ریسک‌ها، خرید سهم در روزهای پس از عرضه و در صف‌های خرید سنگین است. بسیاری از افراد به امید تداوم رشد، در قیمت‌های بالا وارد می‌شوند و با ریزش صف خرید، دچار ضرر می‌شوند.
• احتمال عرضه گران: هرچند نادر است، اما ممکن است یک سهم گران‌تر از ارزش واقعی خود عرضه شود یا بازار در شرایط رکود کلی باشد که در این صورت بازدهی مورد انتظار حاصل نخواهد شد.

چه کسانی میتوانند عرضه اولیه بخرند؟

تمام افراد حقیقی و حقوقی که کد بورسی فعال و ثبت‌نام تکمیل‌شده در سامانه سجام داشته باشند، می‌توانند در فرآیند خرید عرضه اولیه سهام شرکت کنند.

نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که گاهی برخی عرضه‌ها به صورت اختصاصی برای گروه‌های خاصی از سرمایه‌گذاران انجام می‌شود. در برخی عرضه‌ها که به روش حراج و برای «سرمایه‌گذاران واجد شرایط» انجام می‌شود، فقط صندوق‌های سرمایه‌گذاری و نهادهای مالی بزرگ اجازه خرید دارند. در این موارد، افراد عادی نمی‌توانند به صورت مستقیم سهم را بخرند، اما راه غیرمستقیم برای بهره‌مندی از این فرصت، خرید واحدهای همان صندوق‌های سرمایه‌گذاری است.