عمق بازار چیست؟

خلاصه مقاله در یک دقیقه
عمق بازار نشان می‌دهد در هر سطح قیمت چه مقدار سفارش خرید و فروش در انتظار اجرا است. هرچه تعداد سفارش‌ها بیشتر باشد، بازار نقدشونده‌تر است، اسپرد کاهش پیدا می‌کند، اسلیپیج کمتر می‌شود و دستکاری قیمت سخت‌تر است. عمق بازار بخاطر غیرمتمرکز بودن فارکس به‌صورت کامل قابل مشاهده نیست. این اطلاعات در قالب اردر بوک و نمودار عمق بازار نمایش داده می‌شو و کمک می‌کند سطوح واقعی حمایت و مقاومت را شناسایی کنید، قدرت خریداران و فروشندگان را بسنجید، نقاط مناسب ورود و خروج را پیدا و هزینه معاملات خود را کاهش دهید. با این حال برخی سفارشات ممکن است واقعی نبوده و برای فریب بازار باشند.

عمق بازار چیست؟

به زبان ساده، عمق بازار (Market Depth) به مجموع معاملات باز یا در انتظار باز شدن درون بازار گفته می‌شود. وقتی می‌گوییم یک بازار عمق زیادی دارد، یعنی تعداد قابل توجهی سفارش خرید و فروش در انتظار تکمیل در نقاط قیمتی گوناگون وجود دارد. هرچقدر عمق یک بازار بیشتر باشد هزینه معاملات در آن کاهش پیدا می‌کند، امکان دست کاری در آن کم می‌شود و اسلیپیج یا لغزش قیمتی کمتر رخ می‌دهد.

عمق بازار دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟

عمق بازار نشان می‌دهد که در هر سطح قیمتی، چه حجمی از سفارش‌های خرید (Bid) و فروش (Ask) در صف پردازش هستند. این معیار نشان می‌دهد که برای جابجا کردن قیمت به میزان X پیپ، چقدر حجم معامله لازم است. اگر بازار عمق بالایی داشته باشید، سفارش‌های بزرگ بدون نگرانی از تغییر فوری قیمت اجرا می شوند. از طرف دیگر، اگر دفتر سفارش یا اردر بوک در یک منطقه قیمتی خلوت باشد، ورود یک سفارش بزرگ می‌تواند قیمت را به سرعت تغییر دهد.

عمق بازار فارکس چگونه نمایش داده می‌شود؟

عمق کلی بازار فارکس به صورت روزانه چیزی در حدود 9.5 تریلیون دلار است، البته مشکل در بازار فارکس اینجاست که به دلیل غیرمتمرکز بودن آن، نمی‌توان با استفاده از هیچ ابزاری عمق کلی و اصلی بازار را مشاهده کرد. یعنی زمانی که شما در متاتریدر یا هر پلتفرم دیگر در حال دیدن عمق بازار هستید، درواقع در حال مشاهده عمق بازار و سفارشات توسط آن تأمین کننده مالی می‌باشید. در پلتفرم‌های معاملاتی فارکس مانند متاتریدر ۵ یا پلتفرم‌های حرفه‌ای بانکی، عمق بازار معمولاً با دو ابزار اصلی نمایش داده می‌شود:

دفتر سفارش (Order Book)

لیستی از سفارش‌های خرید و فروش در انتظار در قیمت‌های مختلف. در فارکس به دلیل ساختار غیرمتمرکز بین‌بانکی، دفتر سفارش به صورت مستقیم در دسترس همه معامله‌گران نیست، اما برخی کارگزاران سطح دو (Level 2) قیمت‌ها را نشان می‌دهند.

نمودار عمق بازار (Depth of Market – DOM)

نموداری که به صورت بصری حجم سفارش‌ها را در سمت خرید (معمولاً در سمت چپ و به رنگ سبز/آبی) و سمت فروش (در سمت راست و به رنگ قرمز) در سطوح قیمتی مختلف نشان می‌دهد. هرچه نوارها بلندتر باشند، عمق بازار در آن نقطه بیشتر است.

در بازار ارزهای دیجیتال که صرافی‌های متمرکز مانند بایننس وجود دارد، این ابزارها به طور کامل و زنده در دسترس معامله‌گران است. در فارکس اما معامله‌گران خرد معمولاً به شکل محدودتری از این اطلاعات دسترسی دارند و بیشتر به نقدینگی ارائه‌شده توسط کارگزار خود متکی هستند.

اجزای اصلی عمق بازار

اجزای اصلی عمق بازار از دو بخش کلیدی تشکیل شده‌اند که در دفتر سفارش قابل مشاهده است. البته معامله‌گران حرفه‌ای می‌دانند که بسیاری از این سفارشات ممکن است غیرواقعی و فقط برای فریب کاربران باشد و در لحظه‌ای که قیمت بازار به آن‌ها نزدیک می‌شود، فوراً برداشته می‌شوند:

سفارش‌های خرید (Bid Orders)

شامل تمام سفارش‌هایی است که شرکت‌کنندگان بازار آماده‌اند تا در قیمت‌های مشخص، دارایی را بخرند. این سفارش‌ها در سمت تقاضای بازار قرار دارند و هرچه قیمت پایین‌تر باشد، معمولاً حجم سفارش‌های خرید بیشتری انباشته می‌شود. در بازار عمیق، حتی در قیمت‌های نزدیک به قیمت جاری نیز حجم قابل توجهی سفارش خرید وجود دارد.

سفارش‌های فروش (Ask Orders)

شامل سفارش‌هایی است که فروشندگان حاضرند دارایی خود را در قیمت‌های مشخص بفروشند. این سمت، عرضه بازار را تشکیل می‌دهد. در یک بازار عمیق، اختلاف قیمت بین بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش (اسپرد) کوچک است و بالای سر قیمت جاری نیز حجم مناسبی از سفارش‌های فروش وجود دارد.

علاوه بر این دو بخش اصلی، گاهی «سفارش‌های حدی» و «سفارش‌های بازار» نیز در تحلیل عمق بازار در نظر گرفته می‌شوند. اما آنچه مستقیماً عمق بازار را می‌سازد، همان انباشت سفارش‌های خرید در سطوح پایین‌تر و سفارش‌های فروش در سطوح بالاتر است.

سفارشات خرید

سفارش خرید در بازار فارکس، دستوری است که معامله‌گر برای باز کردن یک پوزیشن خرید (Buy) قرار می‌دهد. یعنی معامله‌گر انتظار دارد که قیمت جفت ارز مدنظرش به سمت بالا حرکت کند. یعنی ارزش ارز پایه در برابر ارز مظنه افزایش پیدا کند.

سفارشات فروش

در مقابل سفارش فروش نیز به دستور پوزیشن (Sell) گفته می‌شود و انتظار این است که جفت ارز مدنظر به سمت پایین حرکت کند. یعنی ارزش ارز پایه در برابر ارز مظنه کاهش یابد.

لیکوئیدیتی و عمق بازار

در بازار فارکس، لیکوئیدیتی به توانایی بازار در اجرای سریع سفارش‌های خرید و فروش با کمترین لغزش (اسلیپیج) گفته می‌شود. عمق بازار هم ساختار سفارشات محدود (Limit Orders) در قیمت‌های مختلف در دفتر سفارش (Order Book) است.

از آنجا که عمق بازار فارکس به شدت زیاد است، بنابراین لیکوئیدیتی فوق‌العاده بالایی دارد؛ یعنی سفارشات بزرگ (مثلاً ۱۰۰ میلیون دلار) معمولاً بدون تغییر محسوس قیمت اجرا می‌شوند. اگر بخواهیم فنی‌تر توضیح دهیم باید بگوییم که اسپرد در جفت‌ارزهای اصلی مثل EUR/USD بسیار کم (کمتر از یک پیپ) و عمق قیمتی (Market Depth) در دفتر سفارش بالاست؛ یعنی تعداد بسیار زیادی سفارش در فاصله قیمتی نزدیک، وجود دارد که جلوی نوسانات ناگهانی قیمت را می‌گیرد. اما مثلاً در جفت‌ارزهای ناشناخته یک معامله‌گر سطح متوسط با حجم سرمایه کم هم می‌تواند قیمت را جابجا کند.

اسپرد

همان‌طور که احتمالاً می‌دانید اسپرد، فاصله قیمتی بین قیمت پیشنهاد خرید و قیمت پیشنهاد فروش است که بخشی از درآمد کارگزاری‌ها نیز محسوب می‌شود. هرچقدر حجم بازار بیشتر باشد شما با اسپرد کمتری روبه‌رو خواهید شد. پس اسپرد رابطه مستقیم با عمق بازار دارد که به شکل زیر قابل توضیح است:

عمق بازار پایین = اسپرد بالا

• وقتی عمق بازار کم باشد (تعداد سفارش‌های خرید و فروش محدود است)، نقد شوندگی کم می‌شود.
• کارگزاری‌ها برای جبران ریسک نقد شوندگی پایین، اسپرد را بالا می‌برند
• این وضعیت عموماً در جفت ارزهای ناشناخته یا در ساعاتی دیده می‌شود که سشن معاملاتی آسیا است.

عمق بازار بالا = اسپرد پایین

• جفت ارزهای اصلی مانند EUR/USD، GBP/USD، USD/JPY عمق بازار بسیار بالایی دارند
• سفارش‌های متعدد در سطوح قیمتی مختلف، حجم را افزایش می‌دهند و اسپرد کاهش پیدا می‌کند
• در این شرایط کارگزاری‌ها می‌توانند اسپردها را به شدت کاهش دهند.

عمق بازار چه اطلاعاتی به تریدر می‌دهد؟

عمق بازار در فارکس نشان دهنده سفارش‌های خرید و فروش در قیمت‌های مختلف است که حجم معاملات در لحظه را نشان می‌دهد و این مورد را می‌توانید در اوردربوک مشاهده کنید. دفتر سفارشات نشان می‌دهد که چه حجم سفارشی در کدام قیمت‌ها وجود دارد. همچنین میزان سفارش‌های زیاد در یک منطقه قیمتی خاص می‌تواند نقاط مهم مقاومت و حمایت از قیمت را نیز نشان دهد. همچنین میزان حجم سفارشات خرید و فروش در نزدیکی قیمت جاری، می‌تواند نشان دهد که بازار تمایل دارد به چه سمتی حرکت کند.

عمق بازار فارکس چیست؟

عمق بازار یا همان دفتر سفارش، فهرست کاملی از سفارش‌های خرید و فروش یک جفت ارز است که در قیمت‌های بالاتر و پایین‌تر از قیمت فعلی قرارگرفته‌اند. این ابزار به معامله‌گر نشان می‌دهد که پشت قیمت لحظه‌ای، چه حجمی از عرضه و تقاضا وجود دارد. برای استفاده درست از آن، سه نکته را باید مدنظر قرار داد: اول اینکه سفارش‌ها در کدام قیمت‌ها انباشته شده‌اند، چون این مناطق مانند مناطق واقعی حمایت و مقاومت عمل می‌کنند. دوم اینکه آیا نزدیک قیمت جاری، حجم سفارش‌های خرید بیشتر است یا فروش، که این مسئله می‌تواند جهت حرکت بعدی قیمت را نشان دهد. سوم اینکه مراقب سفارش‌های بزرگ ظاهری باشید که ناگهان حذف می‌شوند؛ این یک ترفند برای فریب بازار است. با درک این موارد، می‌توانید نقاط بهتری برای ورود و خروج پیدا کنید.

تفاوت عمق بازار فارکس با بازار سهام

در حالی که مفهوم عمق بازار در هر دو بازار فارکس و سهام به نمایش دفتر سفارشات شامل سفارشات محدود خرید و فروش در سطوح قیمتی مختلف را نشان می‌دهد، تفاوت‌های زیادی در ساختار و دسترسی به این اطلاعات وجود دارد. بازار سهام ماهیت متمرکز دارد و تمام سفارشات در یک بخش رسمی مانند NYSE یا NASDAQ ثبت و اجرا می‌شوند، بنابراین معامله‌گران می‌توانند از طریق پلتفرم معاملاتی خود به عمق بازار دسترسی شفاف و مستقیم داشته باشد، هرچند بخش قابل توجهی از نقد شوندگی واقعی ممکن است در قالب سفارشات پنهان یا معاملات فرابورس باشند که عموماً دیده نمی‌شوند.

در مقابل، فارکس یک بازار غیرمتمرکز است، همان‌طور که گفتیم به این معنی است که هیچ دفتر سفارش مرکزی و واحدی وجود ندارد که کل حجم معاملات بازار را نشان دهد.

یک تفاوت آشکار در عمق بازار فارکس و سهام وجود دارد. به زبان ساده اگر شما در بازار سهام معامله می‌کنید می‌توانید حساب ویژه‌ای روی اطلاعات حجم بازار باز کنید، اما در فارکس این‌چنین نیست و فقط شما در حال مشاهده عمق بازار یک کارگزاری یا یک تأمین کننده مالی هستید.

انواع عمق بازار فارکس

در فارکس، عمق بازار بر اساس منابع مختلف و مدل پردازش سفارشات به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود که آن‌ها را برای شما شرح خواهیم داد:

عمق بازار واقعی

عمق بازار واقعی به دفتر سفارش خام و بدون فیلتری نقدینگی در بازار بین بانکی اشاره دارد که در آن بانک‌های بزرگ، صندوق‌های هج و تأمین کنندگان نقدینگی مستقیماً سفارشات خرید و فروش خود را ثبت و اجرا می‌کنند. این نوع عمق بازار تنها در پلتفرم‌های سطح یک  مانند EBS یا Reuters Matching قابل مشاهده است و دارای ویژگی‌هایی نظیر وجود سفارشات پنهان (Iceberg Orders) و سطوح قیمتی با حساسیت بالا (Trigger Levels) است. اما مسئله این است که دسترسی به عمق بازار واقعی برای تریدرهای معمولی غیر ممکن است.

عمق بازار تجمیعی بروکر

عمق بازار تجمیعی بروکر همان چیزی است که کاربران می‌بینند. یعنی جمع سفارشات خرید و فروش از خود کاربران کارگزاری و یا نهایتاً ترکیب تأمین کنندگان نقدینگی کارگزاری. در این مدل، بروکر فقط به کاربران، سفارشات تمام مشتریان را نشان می‌دهد که قطعاً نمی‌تواند دیدگاه درستی از کل بازار به معامله‌گران ارائه دهد.

عمق بازار محدود

عمق بازار محدود، نوعی محدود از نمایش سفارشاتی است که صرفاً نزدیک به قیمت جاری هستند و عموماً شامل 5 تا 10 لایه اولیه Bid و Ask می‌شوند. در این مدل سفارشات دورتر عموماً مخفی می‌مانند. این مدل نمایش عمق بازار رایج‌ترین نوع نمایش در پلتفرم متاتریدر است. بنابراین از نظر تحلیلی، تریدر نمی‌تواند روی این سفارشات نیز تحلیل درست و کاملی داشته باشد؛ زیرا کمتر از 1% واقعیت عمق و سفارشات را مشاهده می‌کند.

تفاوت Depth of Market و Order Book

اگرچه اصطلاحات Depth of Market (DOM) و Order Book اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما از نظر فنی تفاوت ظریف و مهمی دارند. اوردربوک ساختار اطلاعات پایه‌ای است که لیست کامل سفارشات محدود خرید و فروش را به همراه قیمت و حجم هر سطح قیمتی نمایش می‌دهد. در مقابل، Market Depth معیاری کمی و از اوردربوک است که نشان دهنده حجم انباشته سفارشات در هر سمت بازار در فواصل مشخصی از قیمت است. اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم باید گفت که اوردربوک ورودی خام است در حالی که مارکت دیپ خروجی تحلیلی محسوب می‌شود.

در پلتفرم‌های معاملاتی، مارکت دپث معمولاً به صورت نمودار عمق (Depth Chart) نمایش داده می‌شود که دو منحنی تجمعی سمت خرید (Bid) و سمت فروش (Ask) را نشان می‌دهد، در حالی که Order Book به صورت جدولی از سطوح قیمتی مجزا ارائه شود. از نظر کاربرد تحلیلی، Order Book امکان مشاهده سفارشات تکی و تشخیص رفتاری را فراهم می‌کند، در حالی که Market Depth تصویر کلانتری از کشش بازار (Market Elasticity) و ظرفیت جذب سفارشات بزرگ بدون لغزش قیمت را نشان می‌دهد.

کاربرد عمق بازار فارکس در معاملات

هرچند که گفته بودیم که، دیدن و تحلیل عمق بازار در فارکس بسیار سخت و پیچیده است، اما اگر تریدرها بتوانند به صورت حرفه‌ای این کار را انجام دهند، برای آن‌ها کاربردهای خوبی به همراه خواهد داشت که شامل موارد زیر می‌شود:

شناسایی سطوح حمایت و مقاومت واقعی

برخلاف خطوط حمایت و مقاومت تکنیکال که مبتنی بر اطلاعات گزینه است. عمق بازار سطوحی را نشان می‌دهد که در آن‌ها حجم قابل توجهی از سفارشات محدود قرار دارد.. تراکم بالای سفارشات خرید در یک سطح قیمتی به عنوان حمایت عمل می‌کند و عبور قیمت از آن نیازمند جذب کامل آن حجم نقدینگی است.

ارزیابی ضریب نفوذ قیمت

با تحلیل شیب منحنی عمق بازار (Depth Curve) در هر سمت بازار، تریدر می‌تواند حدس بزند که اجرای یک سفارش با حجم مشخص (مثلاً 10 لات استاندارد) چه مقدار لغزش قیمت ایجاد خواهد کرد. بازارهایی با عمق زیاد، دارای ضریب نفوذ قیمت پایین بوده و می‌توانند سفارشات بزرگ را با حداقل تغییر قیمت تحمل کنند.

تشخیص عدم تعادل جریان سفارشات

مقایسه حجم تجمعی سفارشات خرید در چند سطح (مثلاً 5 پیپ اول) با حجم سفارشات فروش در همان محدوده، سیگنال کوتاه مدتی از جهت احتمالی حرکت قیمت ارائه می‌دهد. عدم تعادل قابل توجه به عنوان شاخص فشار خرید یا فروش لحظه‌ای عمل می‌کند.

شناسایی نقاط مهم و کلیدی

سفارش‌های بزرگ در سطوح کلیدی (معمولاً اعداد رند یا سطوح فیبوناچی) می‌توانند به عنوان حمایت/ مقاومت قیمتی عمل کنند. تریدرهای حرف‌های با رصد عمق بازار، این قیمت‌ها را شناسایی کرده و استراتژی ورود یا خروج خود را بر اساس احتمال شکست یا جهش قیمتی از آن‌ها تنظیم می‌کنند.

کاهش هزینه‌های معاملاتی

با مشاهده حجم بازار در اوردبوک، می‌توانید سطح اسپرد در زمان معاملات در قیمت خاص را حدس بزنید و با کمترین میزان ممکن اسپرد وارد معاملات شوید.

مزایای عمق بازار

زمانی که یک معامله‌گر با حجم بالاترید می‌کند، حتماً باید نگاه جدی به حجم بازار بی اندازد. رصد حجم بازار و اوردربوک سبب اطلاع از ارزش واقعی، کاهش اسلیپیج، پیش‌بینی نوسانات احتمال، تشخیص دستکاری قیمتی و … می‌شود که عمده موارد مهم آن شامل نکات زیر است:

نکات مهم هنگام تحلیل عمق بازار

اگر می‌خواهید از عمق بازار برای تحلیل‌های خود استفاده کنید، باید دقت داشته باشید که به عنوان یک معامله‌گر خورد امکان تکیه کردن روی آن‌ها وجود ندارد، هرچند که این مسئله غیر ممکن نیست اما به موارد زیر دقت کنید.

جمع بندی

عمق بازار، نشان می‌دهد که در هر سطح قیمتی چه میزان حجم از سفارشات خرید و فروش قرار دارد و تعیین می‌کند که کدام قیمت‌ها مهم‌تر هستند. هرچقدر که عمق یک جفت ارز بیشتر باشد، معاملات در آن پویاتر خواهد بود و اسپرد کاهش پیدا می‌کند، همچنین امکان به وجود آمدن اسلیپیج را نیز کاهش می‌دهد. اما متأسفانه در بازار فارکس به دلیل غیرمتمرکز بودن آن نمی‌توان از روی اوردربوک محدودی که به شما نمایش داده می‌شود؛ عمق و حجم واقعی معاملات را مشاهده کرد. بنابراین بهتر است از عمق بازاری که توسط اکسپرت‌ها و اندیکاتورها مشاهده می‌کنید، صرفاً برای تأیید تحلیل خود استفاده کنید.